سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 471

تخییر می فرماید: جریان ندارد، «لعدم بقاء الموضوع، لعدم اتحاد القضیه المتیقنه و المشکوکه»، لکن در بحث استصحاب در مسألۀ استصحاب نجاست در ماء متغیّری که «زال تغیّره من قبل نفسه»، یک آبی احد اوصاف ثلاثه اش متغیر شد، نجاست، یا طعمش یا لونش، یا بویش، تغیر پیدا کرد، و«صار نجسا»، برحسب روایت«ثم زالت تغیره من قبل نفسه»، یک وقت تغیرش به این برطرف می شود که یک کری را به او متصل می کند، یک آب جاری را به او متصل می کند، و بر اثر اختلاط و امتزاج با کر و جاری تغیرش زائل می شود، این«یصیر طاهرا بلا اشکال» اما اگر خودبخود این تغیر زائل شد، بدون اینکه اتصال و امتزاج با کر یا آب جاری پیدا کرده باشد، خودبه خود تغیر منتفی شد، آیا بعد از زوال تغیر این آب پاک است، یا این آب نجس است؟

اینجا مسألۀ استصحاب مطرح شده است، که ما با استصحاب، نجاست این آب را ثابت کنیم. استصحاب که آمد، این اشکال را ذکر کرده اند گفته اند: که قضیۀ متیقنۀ شما چه بود که حالا می خواهید آن را استصحاب بکنید؟ عنوانی که در دلیل اخذ شده است، دلیل می گوید: «الماء المتغیر نجس»، قضیۀ متیقنۀ شما الماء المتغیر نجس است، اما الان که شما استصحاب نجاست را جاری بکنید، شما که دیگر الان ماء متغیر ندارید برای اینکه فرض شما این است، که«هذا الماء زال تغیره» متغیر بودن را از دست داده، عنوان تغیر منتفی شده است. پس دلیل، موضوع را الماء متغیر می داند، و موضوع دلیل الان باقی نیست. الان ماء غیر متغیر است، برای ماء«زوال تغیر من قبل النفس» پیش آمده چگونه شما استصحاب بقای نجاست را جاری می کنید؟

آنجا اگر نظرتان باشد، ما عرض کردیم که استصحاب را روی این ماء خارجی جاری می کنیم. به عبارت روشنتر، این ماء خارجی قبل از آنکه زوال تغیر برای او تحقق پیدا کند، آیا این آب خارجی محکوم به نجاست بود، یا نه؟ بله ولو اینکه عنوانش این بود که «انه ماء متغیر» اما عنوان ماء متغیر سبب شد که هذا الماء اتصاف به نجاست پیدا کند، مشار الیه ماء متصف به نجاست بشود، مرئی ماء متصف به نجاست بشود. به طوری که وقتی آب این حوض متغیر شد، شما با توجه به دلیل«الماء المتغیر نجس»، می گویید:

«هذا الماء نجس، هذا الماء نجس، بعد از آنکه زوال تغیر پیدا شد، بعد از آنکه تغیر کنار