سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 479

«یجبئنا الرجلان بحدیثین مختلفین؟» یا این که اینجا«یجیئنا رجل واحد» به حدیثین مختلفین! زراره که راوی است در نقل کلینی، وجوب را نقل کرده و در نقل شیخ طوسی عدم وجوب را نقل کرده اینجا«یجیئنا الرجلان بحدیثین مختلفین» صدق می کند یا نه؟

مراد از لفظ رجل در روایات و عدم جمود بر آن

به حسب ظاهر اگر ما جمود بر این عنوان داشته باشیم، پیدا است که این عنوان صدق نمی کند برای این که هر دو منتهی به زراره می شود و زراره رجل واحد نقل عن الامام صادق(صلوات الله علیه) اگر جمود بر این عنوان بکنیم این عنوان صدق نمی کند، لیکن ما می گوییم اصلا؛ این عنوان دخالت در حکم ندارد، نه عنوان رجولیتش دخالت دارد و نه عنوان تعددش. آیا ما می توانیم بگوییم اگر دو تا روایت را دو تا زن موثّقه نقل کردند چون در کتاب رجال با اینکه حالا اسمش هم کتاب رجال است لکن روات غیر رجال هم ما داریم. حالا اگر دو روایت متعارض را دو تا زن موثّقه نقل کردند بگوییم، این مشمول روایات تخییر نیست! برای این که در روایات تخییر دارد«یجیئنا الرجلان بحدیثین مختلفین» و اینجا چون دو تا زن هستند یا اگر فرض بکنیم یکی رجل است و یکی مرأه است، بگوییم این خارج از اخبار علاجیه است یا این که مثلا«رجل شک بین الثلاث و الاربع» است.

همان طوری که شما در باب شکوک نماز، خصوصیت رجولیت را الغا می کنید، با این که در روایت«رجل شک بین الثلاث و الاربع» ذکر شده، اینجا هم خصوصیت رجولیت الغا می شود. حالا که خصوصیت رجولیت الغا شد، آیا تعدد هم الغا می شود؟ در روایتین متعارضتین که تخییر مطرح است آیا تعدد نقش ندارد؟ یعنی لازم نیست که راوی دو نفر باشند یا این که نه اگر یک نفر هم باشد و دو نقل متعارض داشته باشد این هم مشمول روایات تخییر است؟ در این هم خصوصیت تعدد دخالت ندارد، ظاهر این است که مسأله همین طور است. منتهی چون معمولا در خبرین متعارضین تعدد مطرح بوده کما این که معمولا راوی اتصاف به رجولیت داشته، گفته اند«یجیئنا الرجلان بحدیثین مختلفین» و شاهدش این است که آنچه را که ما از روایات تخییر استفاده می کنیم عرض