سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 480

کردیم که این تخطئۀ حکم عقلا است یعنی شارع می خواهد بفرماید: نظریه ای که عقلا در باب خبرین متعارضین دارند، آن را نمی پذیریم عملا قبول نمی کنیم. اینطوری که امام بزرگوار(مد ظله) بیان فرمودند.

مورد نظریۀ عقلا در تخطئۀ روایت تخییر

آیا نظریۀ عقلا که عبارت از تساقط است و روایات تخییر را تخطئه می کند، موردش کجاست؟ مورد آن جایی است که راوی دو نفر باشد یا این که اگر یک نفر هم باشد همین طور است؟ مثلا زید از قول یک مرجعی مطلبی را نقل کرد و همین زید از قول همان مرجع خلافش را نقل کرد. عقلا می گویند به هیچ کدام ترتیب اثر ندهید، عقلا می گویند هر دو خبر را کنار بگذارید، اخبار تخییر در همین مواردی که عقلا حکم به تعارض و تساقط می کنند آمده، مسألۀ تخییر را پیاده بکند ظاهر این است که نه خصوصیت رجولیت در این معنا نقش دارد و نه خصوصیت تعدد. ما در فقه ملاحظه می کنیم، در خبرین متعارضین برای ما هیچ فرقی نمی کند که در منتهی سلسله دو نفر قرار گرفته باشند یکی زراره و یکی محمد ابن مسلم یا این که نه دو خبر مربوط به زراره باشد و متعارض باشد یا مربوط به محمد ابن مسلم باشد و باهم معارض باشند.

(سؤال... و پاسخ استاد:) تعارض در دلالت است، سند که تعارض ندارد، تعارض همیشه در مفاد است و الا بین تعارض و تخییر هیچ وقت تعارض در سند نیست، تعارض همیشه در دلالت است اگر دو تا راوی هزارها روایت برای شما نقل بکنند که با هم ارتباطی نداشته باشند، تعارضی نیست. اگر یک نفر صد تا روایت برای شما نقل بکند که باهم ارتباطی نداشته باشند، تعارضی نیست. تعارض جایی است که دو مطلب مخالف نقل می شود تعارض مربوط به مقام دلالت و مفاد است. لذا ما بحث مفصلی کردیم و مورد تعارض را از غیر مورد تعارض جدا کردیم.

پس ظاهر این است، که نه حیثیت رجولیت دخالتی در این مسأله دارد و نه حیثیت تعدد دخالت دارد، اینجا دو مطلب باقی می ماند در همین رابطه که روی این باید دقت کنیم، ما در عین این که خصوصیتی برای رجولیت و تعدد قائل نیستیم لیکن اگر مثلا به