سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 481

کتاب کافی برخورد کردیم، طبق یک نسخه روایتی را از زراره نقل کرده که زراره گفته امام صادق فرموده، «تجب صلوه الجمعه» و همین روایت را در نسخۀ دیگر کافی ملاحظه کردیم به همین سند با همین خصوصیت از زراره نقل کرده که او گفته«لا تجب صلاه الجمعه» آیا این جایی که اختلاف در روایت مربوط به اختلاف نسخه باشد یا مربوط به اختلاف چاپ باشد در یک چاپ«تجب صلاه الجمعه» دارد در یک چاپ «لا تجب صلوه الجمعه» دارد، - مثل این که در همین تحریر الوسیلۀ امام در همان مسائل اولیه ای که در تقلید دارند در یک چاپی یجوز بوده در چاپهای بعدی لا یجوز ذکر شده، - حالا اگر در روایت یک چنین مسأله ای مطرح شد در یک نسخه کافی«تجب صلوه الجمعه نقلا عن زراره» در یک نسخۀ دیگر به همین سند به همین شماره در همین موقعیت از زراره«لا تجب صلاه الجمعه» نقل کرده آیا اینجا هم مسألۀ تخییر مطرح است یا این که نه اینجا دیگر مسألۀ تخییر نیست برای اینکه اگر ما خصوصیت رجولیت را الغا کردیم، خصوصیت تعدد را هم الغا کردیم باید این معنا دیگر محرز باشد که راوی دو نقل متعارض داشته باشد.

در اختلاف نسخ مسأله اینطور نیست که راوی دو نقل مختلف نداشته، نسخه ها دو نقل است، کتابتها مختلف است چاپها به حسب اصطلاح مختلف است اما اختلاف چاپ، اختلاف نسخه، اختلاف کتابت این دیگر برگشت نمی کند به اینکه زراره دو روایت مختلف نقل کرده است. آیا در اینجا ما می توانیم، چنین تعبیری بکنیم و بگوییم زراره«قد روا روایتین مختلفتین» منتهی ما نمی دانیم روایت صحیح کدام است آیا آن روایت«لا تجب صلوه الجمعه» است یا آن روایت«تجب صلوه الجمعه» لذا در اینجا ما نمی توانیم مسألۀ تخییر را به هیچ وجه پیاده بکنیم ولو این که همۀ آن خصوصیات را هم از آن عناوین الغا بکنیم، اما اصل مسأله نمی شود نادیده گرفته بشود و آن را کنار گذاشت.

مراحل مختلف در سیر احادیث تا زمان ما

بحث در رابطۀ با تخییر است، حالا در اینجا باید چه کرد؟ وقتی روایت مردد بین اثبات و نفی تکلیف شد، نمی تواند دلیل بر ثبوت تکلیف باشد آن یک بحث دیگری