سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 52

قضیۀ شرطیه منافاتی می بینید؟ تکلیف ما لا یطاقی تحقق پیدا می کند؟ تالی فاسدی در اینجا به وجود می آید؟ یا اینکه تمام واجبات تخییریه لبّش به همین برمی گردد؟ واجبات تخییریه ای که شما در شریعت دارید لبش به همین برمی گردد، باید عتق رقبه شود اگر صیام ستین یوما تحقق پیدا نکند، باید صیام ستین تحقق پیدا بکند اگر عتق رقبه تحقق پیدا نکند.

فرق بین تخییر شرعیه و تخییر در باب استصحابین متعارضین

همان تخییری که در واجبات تخییریه شرعیه ملاحظه می کنید که در حقیقت وجوب هرکدام مقید به عدم اتیان به دیگری است و لزوم هرکدام، مشروط به عدم اتیان دیگری است، عین آن مسأله اینجا پیاده می شود، منتها با یک فرق. فرق این است که در واجبات تخییریه شرعیه، خود شارع حکم به تخییر می کند، اما در متزاحمین به این صورتی که ملاحظه فرمودید عقل، حاکم به تخییر است. یعنی عقل بعد از آنکه می بیند اطلاق امر انقذ الغریق نسبت به زید غریق و عمرو غریق، مستلزم تکلیف ما لا یطاق است، از این دو اطلاق، رفع ید می کند و دو تا تقیید به وجود می آورد، دو تا قضیۀ شرطیه به وجود می آورد: وجوب انقاذ زید در صورت عدم انقاذ عمرو و وجوب انقاذ عمرو در صورت عدم انقاذ زید.

پس در باب متزاحمین فقط عقل حکم به تخییر می کند، اما در واجبات تخییریه همین معنا به دست خود شارع و با بیان خود شارع تحقق پیدا می کند. گفته اند: همین طوری که در«انقذ الغریق» به همین شکلی که امروز بیان شد، بالاخره ما به تخییر می رسیم، منتها یک تخییر عقلی، چه مانعی دارد که در«لا تنقض الیقین بالشک» هم همین معنایی را که در«انقذ الغریق» پیاده کردیم پیاده کنیم، به این صورت که در همان مثالی که مکرر در این رابطه می زدیم که دو ظرف داریم که حالت سابقه هر دو طهارت است، و بعد علم اجمالی به نجاست احد الانائین پیدا کردیم، بگوییم: اگر اینجا بخواهیم دو استصحاب طهارت جاری کنیم، نتیجۀ این دو استصحاب طهارت، یک مخالفت علمیۀ قطعیه با آن تکلیف معلوم بالاجمال به نام«اجتنب عن النجس» است لذا اینجا این حرف را بزنیم، بگوییم: اصل شمول«لا تنقض» در اینجا تالی فاسدی ندارد، آن که مستلزم تالی فاسد است، آن که مستلزم مخالفت علمیه قطعیه است که از نظر عقل صریحا و رسما محکوم