سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 532

می تواند قسم هم بخورد که و الله امام صادق(علیه السلام) چنین حرفی را فرمود، اما حرفی که فرموده شد آیا مطابق با رأی امام صادق هم بوده است یا تقیه و خوفی در کار بوده است؟ مسائل دیگری وادار کرده است که امام صادق برخلاف واقع مسأله ای را بیان بکند.

پس این«فان کان خبران مشهورین» می سازد با اینکه هر دو معلوم الصدور باشد و مختلف باشند. منتهی ما اینطور توجیه بکنیم، بگوییم: دو خبر معلوم الصدور مختلف مانعی ندارد یکی برای بیان حکم الله الواقعی صادر شده است، یکی«لغیر بیان حکم الله الواقعی، لتقیه او الخوف» صادر شده است.

ما همین حرف آخری ایشان را می گیریم و ریشۀ تمام این حرف را می زنیم، می گوییم:

اگر شما دو خبر معلوم الصدور متخالف را می توانید تصویر بکنید، چگونه توجیه می کنید که دو خبر معلوم الصدور و مختلف، شما می آیید توجیه می کنید، می گویید: معلوم الصدور بودن دلیل بر این نمی شود که«لبیان حکم الله الواقعی» است، ممکن است یک خبری معلوم الصدور باشد اما«لبیان حکم الله الواقعی» نباشد، می گوییم: ما به اصل مطلب برمی گردیم، شما چطور«فان المجمع علیه لا ریب فیه» را اینجوری معنا کردید؟ ما از شما پرسیدیم که«فان المجمع علیه لا ریب فیه» گفتید معنایش این است، خبری که همه علما نقل کردند، و علم به صدورش دارید لا ریب فیه، لا ریب در چه چیز آن است؟ «لا ریب فی صدوره»؟ مگر ما کار به صدور داریم؟ ما می خواهیم ببینیم کدام یکی از این دو روایت را بگیریم، و حکم مطابق او را ترجیح بدهیم، کدام یک از این دو روایت را به عنوان حکم خدا، به عنوان فتوای معصوم«علیه السلام» بگیریم و بر طبقش عمل کنیم.

پس چطور گفتید«فان المجمع علیه لا ریب فیه»، قبل از اینکه به این عویصۀ آخری برسید به حسب ظاهر مطلب درست بود، اما این عویصه برای ما راه باز کرد، که«فان المجمع علیه لا ریب فیه»، معنایش این نیست که شما می گویید، حتی اگر ما علم به صدور خبری داشته باشیم، - که دیگر بالاترین حرفی که در مجمع علیه می شود زد، همین است که اجماع بر روایتش قائم بشود به طوری که هیچ تردیدی در صدورش از امام برای ما پیش نیاید، اما«لا ریب فیه صدوره» ما نمی خواهیم، «لا ریب فیه من حیث کونه حکم الله، لا ریب فیه من حیث کونه» فتوای واقعی امام معصوم است. - چطور شما اجماع بر نقل