سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 534

امام است و آن بیان امام بزرگوارمان، هم به نظر بنده ناتمام است.

نظر استاد در حمل اجماع در مقبوله بر شهرت فتوائیه

ما روی کلمه اجماع تکیه بکنیم و بگوییم حالا که مسأله روایت بیرون رفت، و در حقیقت مسألۀ فتوا جانشین شد، آیا مقصود مقبولۀ ابن حنظله اجماع بر یک فتوای است؟ همانی که ما در بحث اجماع بحث می کنیم، یا مقصود مقبولۀ ابن حنظله شهرت فتوائیه است؟ آن شهرت اصطلاحی خودمان، آن شهرت در مقابل اجماعمان، اینجا ما یک قرینه ای داریم بر اینکه مقصود اجماع نیست، بلکه مقصود پائین تر از اجماع است، و آن این است که همین فرضی را که راوی بعد از اینها می کند«فان کان الخبران عنکم مشهورین»، عرض کردیم این مشهورین همان مجمع الیه است، مطلب دیگری نیست، اگر مقصود از دو شهرت دو اجماع باشد، و معقد اجماع هم فتوا باشد، اجماعش هم که اجماع منقول نیست که شما بگویید: مانعی ندارد در یک مسأله دو تا اجماع منقول وجود داشته باشد، یکی از فقها ادعای اجماع بر یک طرف کرده، یکی از فقها ادعای اجماع بر طرف دیگر کرده باشد، نه؛ دو اجماع واقعی، آیا«یعقل» این معقول است که دو اجماع واقعی بر دو فتوای متخالف تحقق داشته باشد؟ یعنی جمیع اصحاب اتفاق کرده باشند بر یک فتوایی، و همین جمیع اتفاق کرده باشند بر فتوای مخالف، این اصلا غیر قابل تصور است، بخاطر اینکه مخصوصا با این تعلیلی که امام می فرماید، جمع بین دو اتفاق بر فتوا نمی شود.

اما ما می توانیم، مسألۀ اتفاق را که کنار بگذاریم. به شهرت که برسیم آن قابل این معنا است که ما دو تا شهرت فتوایی، یک فتوا کاملا مشهور باشد، چون معنای مشهور که اکثریت نیست، معنای مشهور همان شایع و روشن بودن به تعبیر ایشان، منتهی نه به معنای انتفا، این یک فتوای شایعی است، آن هم یک معنای شایعی است، هم این فتوا شیوع دارد و هم آن فتوا شیوع دارد، این قابل توجیه است، قابل تصویر است. اما دو تا اجماع واقعی بر دو تا فتوا، این دو تا مسأله ای نیست که قابل تصویر و قابل تعقل باشد.

لذا یکی از حرفهایی که در برابر بعض الاعلام گفته می شود این است که ما اولا