سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 540

جهتی بود که ما دیروز اشاره کردیم، که به نظر ایشان خبر شاذ در آن اقسام ثلاثه ای که امام بیان کردند، داخل در«بیّن الغی» است، نه داخل در«امر مشکل یردّه حکمه الی الله و الرسول»، و باز چیزی که موجب شده است که ایشان خبر شاذ را داخل در آن قسم ثانی یعنی«بیّن الغی» بدانند این است که ایشان تعلیل در روایت را که می فرماید«فان المجمع علیه لا ریب فیه» این را به ظاهرش معنی کرده است، البته«مجمع علیه» یعنی همان خبر مشهور به نظر ایشان و ما، «مجمع علیه لا ریب فیه» است، اگر خبر مطابق با شهرت لا ریب فیه شد، طبعا خبر مخالفش«لا ریب فی بطلانه» می شود، روایتی که می گوید: نماز جمعه واجب است، به اعتبار اینکه این روایت مجمع علیه است، این اگر لا ریب فیه شد، یعنی ما دیگر هیچ تردیدی نداریم در اینکه حکم همین وجوب صلاه جمعه است، مطابق با این روایت است.

اگر یک روایتی دلالت بر عدم وجوب کرد، لازمۀ لا ریب فیه بودن وجوب این است که«عدم الوجوب هم لا ریب فی بطلانه» باشد، این یک ملازمۀ قهری و طبیعی است، پس هر دو لا ریب فیه اند، یکی«لا ریب فی صحته، و دیگری لا ریب فی بطلانه»، خوب اگر یکی«لا ریب فی صحته» شد، و یکی«لا ریب فی بطلانه»، پس در نتیجه خبر مشهور از مصادیق«بیّن الرشد» است، و خبر شاذ از مصادیق«بیّن الغی»، معنای«فان المجمع لا ریب فیه» اقتضای یک چنین معنایی را می کند که این«بیّن الرشد» باشد، و آن«بیّن الغی» باشد.

لذا مسألۀ موافقت با شهرت به عنوان یک مرجّح مطرح نیست، به عنوان معیّن و منحصر در حجّیت مطرح است، و طرف مقابل هم«لا ریب فی بطلانه» است، اما سه نکته را اگر ما ضمیمۀ به هم کنیم معلوم می شود به این صورت نیست که ایشان استفاده فرمودند، چون ایشان«مجمع علیه» را مثل ما به معنای مشهور معنا می کند، همین مشهور اصطلاحی، خوب اینکه امام می فرماید«فان المشهور(روی معنای ایشان و ما لا ریب فیه» یعنی«تعبدا لا ریب فیه»؟ یا اینکه به قول خود ایشان این تعلیل شما را راهنمائی می کند به یک امر عقلائی، نه اینکه شما را متعبد بکند، یعنی شما باید بگویید که در عالم تعبد«مجمع علیه لا ریب فیه» است، نه، این با تعلیل مناسبت ندارد، این دارد ارشاد