سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 55

نه، لفظ در آن معنا تبادر دارد. مسألۀ اطلاق، یکی از این مسایل است. علی ایّ حال ممکن است کسی این معنا را نپذیرد. در عین حال خیلی روی این مسأله پافشاری نداریم. این را به صورت امکان و احتمال مطرح کردیم.

(سؤال... و پاسخ استاد:) اطلاق جهاتی دارد، مثلا در«اعتق الرقبه» صد جور اطلاق می توانید تصور بکنید: از نظر ایمان و کفر، از علم و جهل، از نظر سواد و بیاض و اگر متکلم از یک جهت در مقام بیان بود، این دلیل بر این نیست که از تمام جهات در مقام بیان است. ممکن است یک دلیلی و یک حکمی از یک بعد، دارای اطلاق باشد، لکن از بعد دیگر نتوانیم برای آن، اطلاق ثابت کنیم. اینکه در اول گفتیم: الف و لام در«الیقین» در «لا تنقض الیقین بالشک» عهد ذکری نیست و اختصاصی به خصوص وضو که در صحیحۀ زراره مورد استصحاب است ندارد، بلکه الف و لام تعریف جنس است، این دلیل بر این نیست که ما بتوانیم اطلاقی برای«لا تنقض» از هر نظر و از هر بعدی ثابت کنیم.

فرق بین تخییر شرعیه و تخییر در باب استصحابین از نظر تعدد عقوبت

جواب اصلی این است که این بیانی که در«انقذ الغریق» ذکر کردید را قبول نداریم زیرا این بیان، یک لازمه ای دارد که آن لازمه را نمی توانیم ملتزم بشویم، لذا این راه ناتمام خواهد بود. لازمۀ آن چیست؟

گفتید: تخییری که در متزاحمین در«انقذ الغریق» از ناحیۀ عقل تحقق پیدا می کند، مثل همان تخییر شرعی است که در واجبات شرعیه است منتها آنجا حاکم به تخییر، شارع است و اینجا حاکم به تخییر، عقل است.

سؤال می کنیم: در واجبات تخیریۀ شرعیه اگر کسی یک واجب تخییری را ترک کرد، آیا تعدد استحقاق عقوبت دارد یا یک استحقاق عقوبت دارد؟ اگر یک واجبی به صورت تخییر بین سه چیز شد، مثل کفارۀ افطار در ماه رمضان که تخییر بین ثلاث خصال است، اگر کسی هیچ یک از این ثلاث خصال را به عنوان کفاره انجام نداد، آیا چندتا استحقاق عقوبت دارد؟ آیا واجبات تخیریه در استحقاق عقوبت از واجبات تعیینیه بالاتر است یا مثل هم می ماند؟

همان طوری که اگر کسی در واجبات تعیینیه مخالفت بکند، یک استحقاق عقوبت