سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 563

سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(مد ظله العالی) ایشان بیان فرمودند و خلاصه اش این است که بگوییم: در هر دو طائفه و هر دو دسته یک عنوان ذکر شده است و آن مخالفت کتاب، مخالفت قول رب، «ما خالف قول ربنا» و امثال ذلک است، نفس عنوان مخالفت در هر دو طائفه ذکر شده است و تعبیر واحد است. بگوییم که این تعبیر واحد، این عنوان مخالفت، این یک عنوان عامی هست، هم مخالفت به تباین را می گیرد، هم مخالفت به عموم و خصوص مطلق را می گیرد و هم مخالفت به عموم و خصوص مطلق را می گیرد، (من وجه و مطلق هر دو).

در اول بحث تعادل و ترجیح که مسألۀ اختلاف و تعارض خبرین را مطرح می کردیم، گفتیم اینطور نیست که مسألۀ عموم و خصوص و مطلق از عنوان مخالفت و اختلاف بیرون باشد، بالاخره بین سالبۀ کلیه و موجبۀ جزئیه و یا بالعکس بین موجبۀ کلیه و سالبۀ جزئیه اختلاف وجود دارد و از نظر منطق، نقیض موجبۀ کلیه، سالبۀ جزئیه است و بالعکس. منتهی گفتیم که در محیط تقنین و قانونگذاری و جعل احکام، عقلا بین عام و خاص مغایرتی را قائل نیستند، بین عام و خاص یک توفیق عقلایی وجود دارد و یک جمع عرفی وجود دارد و الا مسأله به این صورت نیست که بین عام و خاص مخالفتی وجود نداشته باشد، بعد ما بگوییم که در این دو دسته روایات، عنوان مخالفت مطرح است و عنوان مخالفت هم عام است، انواع ثلاثه و اقسام ثلاثۀ مخالفت را شامل می شود.

منتهی در عین اینکه کلمۀ مخالفت، همۀ اقسام ثلاثه را می گیرد، اما دلیلی نداریم که با هر دو طائفه باید یک نحو معامله کنیم و با هر دو دسته روایات در رابطۀ با مخالفت یک جور برخورد کنیم، چرا؟ برای اینکه این طائفۀ اولی می گوید که«ما خالف قول ربّنا، لم نقله» خوب ما از خارج می دانیم که مخصصات زیادی از لسان امام(علیه السلام) و السنۀ ائمۀ معصومین (علیه السلام) در رابطۀ با کتاب الله در روایات زیاد ذکر شده آیا این مخصصات را کنار بگذاریم؟ این مخصصات را به استناد«ما خالف قول ربنا لم نقله» همه را خط بطلان بر آنها بکشیم، بگوییم اینها مخالف قول پروردگار است اینها مخالف کتاب است، اینها صادر نشده از ائمۀ معصومین(علیه السلام). پس ما در اینجا چه کنیم؟ از یک طرف عنوان مطلق«ما خالف قول ربنا لم نقله» داریم، از طرف دیگر ما یقین داریم که مخصصاتی در روایات نسبت به