سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 72

ندارد. این یک معنی دیگری دارد و یک حساب دیگری باید برای این عبارت باز شود و الا همین طور چشم را ببندیم، بگوییم: «القرعه لکل امر مشکل»، یک معنای عام وسیع دارد و صدی نود هم گرفتار تخصیص است، آن صدی نود و یکم هم اگر بخواهیم عمل به عموم بکنیم، خودمان مجاز نیستیم، باید اول اصحاب عمل کرده باشند، تا جرئت کنیم عمل کنیم، «ما وجدنا مثل هذا العموم». چنین عمومی به گوش ما نخورده که به این کیفیت و به این روزگار سخت مبتلا شده باشد. پس چه کار کنیم؟

معنای«القرعه لکل امر مشکل» از نظر محقق خراسانی

اینجا دو راه هست: یک راه را مرحوم آخوند در ضمن یکی از حرفهایشان اشاره می کنند و تذکر نمی دهند که این با حرف اولشان خیلی منافات دارد و آن این است که بگوییم: معنای«القرعه لکل امر مشکل» این است، یعنی هر امری که ما دست به دامن حکم واقعی زدیم و به دست نیاوردیم، دست به دامن حکم ظاهری هم زدیم و نتوانستیم وظیفه اش را مشخص کنیم، «مشکل» به فرمایش ایشان یعنی«مشکل بقول المطلق»، نه «مشکل بعنوانه الواقعی او مشکل بحکمه الواقعی»، مشکل بدون قید و شرط.

اگر شما یک جا با استصحاب، وجوب نماز جمعه را ثابت کردید، دیگر نمی توانید بگویید: نماز جمعه«مشکل حکمه». چه اشکالی در حکمش هست؟ استصحاب آمد وجوبش را مشخص کرد. حتی در مثل اصاله الاباحه، اگر شما شک کردید شرب تتن حلال است یا حرام«کل شیء لک حلال حتی تعرف انه حرام بعینه» آمد گفت: «هذا حلال بالحلیه الظاهریه»، همین اصاله الحلیه ای که اگر در مقابل استصحاب قرار می گرفت به زمین می خورد، همین اصاله الحلیه رفع اشکال می کند. یعنی کسی که شک دارد در اینکه شرب تتن حلال است یا حرام است، وقتی که به اصاله الاباحه توجه کرد آیا باز هم می گوید: «شرب تتن مشکل؟ ایّ اشکال؟» شارع گفته: «کل شیء لک حلال حتی تعرف انه حرام».

پس بگوییم: معنای مشکل در«القرعه لکل امر مشکل» یعنی آن که انسان در آن درمانده است، نه حکم واقعی برای او مشخص است و نه حکم ظاهری برای او مشخص است، «لا یعلم حکمه». مصداق این کجا خواهد بود؟ در شبهات حکمیه اصلا مصداق پیدا نمی کند، برای اینکه حکم تمام شبهات حکمیه از طریق اصول عملیه مشخص است.