سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 74

دیگر نباید دست به دامن اجماع بزنیم و شبهات حکمیه را از«القرعه لکل امر مشکل» خارج کنیم. شبهات حکمیه داخل«القرعه لکل امر مشکل» نیست تا نیاز به اخراج و دست به دامن اجماع زدن داشته باشیم. این یک راه است که از کلام مرحوم آخوند استفاده می شود.

معنای«القرعه لکل امر مشکل» از نظر امام(ره)

یک بیان هم امام بزرگوار(ره) دارند که با تتبع در روایات و ملاحظۀ موارد روایات به دست می آید، البته ایشان با تفصیل ذکر می کنند، لکن من یک اشارۀ اجمالیه به کلام ایشان می کنم. ایشان می فرمایند که تتبع در روایات کثیره ای که در باب قرعه وارد شده است، ما را به این ارشاد می کند که قرعه به همان کیفیتی که بین عقلا معمول بوده و در مواردی که عقلا سراغ قرعه می روند، شارع هم در همان موارد، مسألۀ قرعه را پیدا کرده است، یعنی درحقیقت مسألۀ قرعه، یک مسألۀ تأسیسی نیست بلکه یک مسألۀ امضائی عقلایی است. در همان مواردی که عقلا به قرعه تمسک می کنند این«القرعه لکل امر مشکل» هم به قرینۀ روایات دیگر ناظر به همان موارد است.

مواردی که عقلا دست به دامن قرعه می زنند آنجایی است که حقوقی متزاحم باشد و ما هیچ راهی برای تشخیص آن حقوق نداشته باشیم و راهی برای فصل خصومت غیر از مسألۀ قرعه نداشته باشیم. می فرمایند: بعضی از این موارد آن جای است که یک واقعیتی دارد و آن واقعیت، مجهول است، مثل همین عبایی که ذکر کردیم که عبا به حسب واقع، مالکی دارد منتها مالکش مجهول و غیر مشخص است.

گاهی هم عقلا قرعه را برای اینکه نزاعی پیش نیاید و تزاحمی تحقق پیدا نکند به کار می برند، مثل اینکه کسی مرده است، ترکۀ زیادی دارد، خانه یک بخش از ترکه است، زمین یک بخش دیگر، پول یک بخش دیگر است، ورثه خانه را قیمت می کنند، مثلا صد هزار تومان، زمین را هم قیمت می کنند صد هزار تومان، صد هزار تومان هم پول موجود است، بعد می گویند: هر کداممان یکی از اینها را برداریم، حالا کدام کدام یک را بردارند، اینجا مسألۀ قرعه پیش می آید. خانه مال کسی باشد که قرعه به نام او اصابت کرد، زمین هکذا، پول هکذا، که اینجا مسألۀ قرعه طوری نیست که یک واقع معین مجهولی داشته باشد، و ما از طریق قرعه بخواهیم آن واقع معیّن را به دست بیاوریم. و از همین جا