سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 75

مشخص می شود که قرعه، اماریت ندارد، برای اینکه در آن مواردی که واقعیتی نیست، قرعه به چه اماریت پیدا بکند؟ طریقیت برای چه داشته باشد؟ یک واقعه غیرمشخصی نیست تا اینکه قرعه بخواهد اماریت برای او داشته باشد.

لذا نظر مبارک ایشان این است که تتبع در روایات متعددی که در باب قرعه وارد شده است، اقتضا می کند که ما بگوییم: مورد قرعه، همان موردی است که بین عقلا متداول و متعارف است و شارع مقدس هم قرعه را به عنوان یک مسألۀ امضائی، مورد امضا قرار داده است، نه به عنوان یک مسألۀ تأسیسی، فقط در یک مورد می فرمایند: ابتداء یک مناقشه ای به نظر می رسد، و آن مورد این است که اگر یک گوسفندی موطوئه واقع شد، که می دانید گوسفند موطوئه را باید بکشند و بعد هم بسوزانند، ولی این گوسفند موطوئه رفت و با گله مخلوط شد و به طور مبهم و مجهول در بین تمام گوسفندان این گله مبهم ماند، اینجا روایاتی وارد شده است که می گوید: اول این گله را نصف بکنند، با قرعه تعیین بکنند که آن غنم موطوء در این قسمت است یا آن قسمت. هرکدام که قرعه اصابت کرد، باز آن را دو قسمت بکنند، تا در نهایت به دو تا گوسفند می رسد، بعد باز به واسطۀ قرعه به دست بیاورند که موطوء کدام است و غیر موطوء کدام است.

ایشان می فرمایند: اینجا یک قدری مسألۀ تزاحم حقوقش مشکل به نظر می رسد، بعد توجیه می کنند، می فرمایند: ممکن است اینجا هم تزاحم حقوقش روی این معنا باشد که اگر فرض کردیم این گلۀ گوسفند مالکین متعدد دارد و غنم موطوء طبعا برای یک مالک است، باز مسألۀ تزاحم حقوق پیش می آید و اگر فرض کردیم که گلۀ گوسفند تمامش ملک یک نفر است، جای تزاحم حقوق نیست. می فرمایند: همین جا هم در روایت یک تعبیری کرده است، تزاحم حقوق را در اینجا در رابطۀ با خود گوسفندها حساب بکنیم، بخاطر اینکه اگر اینجا بخواهیم مسألۀ علم اجمالی را پیش بکشیم، باید همۀ این گوسفندها سر بریده شوند و سوزانده شوند، برای نجات بقیه به وسیلۀ قرعه، مسأله تعیین شود. خلاصه نظر ایشان در رابطۀ با قرعه یک چنین معنایی است.

تخصیص دلیل قرعه به دلیل استصحاب

بعد از آنکه اجمالی از معنای قاعدۀ قرعه مشخص شد، در تعارض قرعه با استصحاب چه باید کرد؟ اگر معنای قاعدۀ قرعه را به آن نحوی که ابتداء در ذهن ما بود و