سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 84

بحث می کنیم از نظر عنوان، دو تا عنوان داریم: کلمۀ تعارض مطرح شده است، خبران متعارضان، حدیثان متعارضان، در قسمت زیادی از اخبار علاجیه به جای کلمۀ متعارضان، کلمۀ مختلفان ذکر شده است. و از این دو تا عنوان هم بیشتر نداریم. در مقبوله، عنوان تعارض مطرح است و در روایات دیگر، عنوان اختلاف مطرح است.

لزوم مراجعه به عرف برای فهم معنای تعارض و اختلاف

ذکر یک مقدمه ای در اینجا لازم است و آن این است که همان طوری که در سایر روایات و در عناوینی که در موضوعات احکام در روایات وارد شده است، مرجع ما برای فهم مراد و تشخیص مصادیق، عبارت از عرف است همان طوری که مکرر هم اشاره می کردیم وقتی که روایت می گوید که«الدم نجس» هم برای به دست آوردن مفهوم دم و هم برای تشخیص مصداق دم، باید به عرف مراجعه بکنیم و گاهی یک مواردی با اینکه از نظر عقل، عنوان دم بودنش محفوظ است، اما عرف آن را دم نمی داند نه با نظر مسامحی بلکه با همان نظر دقیقی که خودش دارد که اگر از او سؤال بکنیم: آیا چشم بسته این حرف را می زنی یا با دقت می گویی؟ جواب می گوید که با دقت می گویم. مثلا اگر یک دمی روی یک پارچۀ سفیدی واقع بشود، بعد عرف این را تطهیر می کند، به اندازه ای تطهیر می کند که جرمیت این از بین می رود ولی یک لون کم رنگی از آن باقی می ماند که با دوبار شستن و سه بار شستن از بین نمی رود. اینجا وقتی که به عقل مراجعه بکنیم بقای این لون را ولو فی حالت ضعف، دلیل بر بقای دم می بیند و در حقیقت می گوید: این لون، اجزای صغار دم است که باقی مانده است، روی آن دلیل و برهانی که خودش دارد که انتقال عرض محال است. اما وقتی که به عرف مراجعه کنیم، عرف با نظر دقیق خودش عنوان دمیت را سلب می کند و می گوید: «هذا لیس بدم لا مسامحه بل دقیقا» اما به نظر عرف.

همان طوری که در سایر ادله، مسأله روی محور عرف می چرخد و دور می زند در این اخبار علاجیه هم دو عنوان به عنوان موضوع مطرح شده: یکی«حدیثان متعارضان» و یکی«حدیثان مختلفان». آیا چه کسی باید این دو تا را معنا بکند؟ آیا تشخیص مختلف بودن و متعارض بودن، با غیر عرف است؟ با غیر همان مخاطب است؟ با غیر آنهایی است که موظف هستند به اینکه این مسائل مذکورۀ در مقبولۀ ابن حنظله و دیگر روایات