سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 16 صفحه 96

اختلاف آراء در مسأله تقدّم خاص بر عام

مسأله به این سادگی تمام نمی شود. اقوال مختلف و آراء متشتتی در این رابطه وجود دارد که چرا خاص بر عام مقدم است؟ و آیا اصولا همه جا خاص بر عام مقدم است؟ یا ممکن است بعضی از جاها را پیدا کنیم که خاص بر عام مقدم نباشد؟ روی بیان ما در محیط تقنین، مسأله کلّیت دارد چه ظهور عام قوی باشد یا ظهور خاص قوی باشد، هر دو در یک درجه از نظر ظهور باشند، بین اینها هیچ فرق نمی کند. بعد از آنکه مسأله به عدم منافات و عدم اختلاف منتهی شد، دیگر مسألۀ اظهریت و ظاهریت مطرح نیست، مسأله قوّت و ضعف ظهور مطرح نیست، مسائل دیگری در این رابطه مطرح نیست، آن که مطرح است، عدم المنافات است. لذا اگر ظهور خاص هم اضعف از ظهور عام باشد، معذلک خاص، تقدّم دارد روی همان عدم منافات.

اما وقتی که انسان با کلمات بزرگان و اقوال در این رابطه برخورد می کند مسائل دیگری در این رابطه ملاحظه می شود. مرحوم شیخ(علیه الرحمه) در کتاب رسائل یک تکه ای در این رابطه دارد که نسبتا هم جای مشکلی است. مرحوم آخوند در کفایه، مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه) و همین طور محققین دیگر در این رابطه بیانات دیگری دارند که خاص چرا بر عام مقدم است و علت تقدّم چیست؟ از کلمات اینها به صورتهای مختلف استفاده می شود.

اول کلام شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) را بیان می کنیم. اما قسمت اول کلام شیخ در رابطه با عام و خاص به این صورت شروع می شود. ایشان در اول کتاب تعادل و ترجیح ابتداء بحث ورود و حکومت و تخصیص را مطرح می کنند، فرق بین حکومت و تخصیص را ذکر می کنند، که ما اینها را در باب استصحاب در همین بحثهای اخیر ذکر کردیم. شاید اگر باز مناسبتی پیش بیاید اشاره ای به این معنا می کنیم. بعد از آنکه ایشان این مسائل را ذکر می کند، می فرماید: خیال نکنید که این مسألۀ ورود و مسأله حکومت تنها در رابطۀ با امارات و اصول عملیۀ نقلیه یا عقلیه مطرح می شود، درباره آنها ما هم بحثش را کردیم که چرا امارات بر اصول تقدّم دارد و عرض کردیم که علت تقدّم، ورود است. چرا استصحاب بر اصاله البرائه تقدّم دارد، برائت عقلی چطور، برائت نقلی چگونه، اینها را ما مفصل بیان کردیم.