- پیش درآمد 2
- اشاره 4
- فرق تحقیق با تتبّع 5
- معنای تحقیق 5
- ب: لازمهی تحقیق 5
- الگوی اهل تحقیق 6
- اهمیت تحقیق عالمانه 6
- ج: جایگاه تحقیق در عرصه رسالت حوزویان 6
- به نتیجه و ثمر نخواهد رسید 7
- برای ارایه ی دین 7
- پرورشگاه علم و تحقیق 7
- پایه و اساس 7
- تولید کتاب، انسان، مبلّغ و ... 8
- حجم عظیم 8
- تحقیق مورد توجه و اهتمام بیشتر 8
- تدارک فرصت و بالندگی 8
- رونق دادن به ذره ذرهی عمر هزاران انسان 9
- کار اول طلاب 9
- عمقی و محتوایی 9
- حوزه ی علمیّه، مرکز علم و تحقیق 9
- وظیفه و پاداش محقق 10
- لازمهی حوزهی علمیه 10
- کسب آمادگی لازم 10
- اشاره 11
- ابزارهای نو 12
- اصل در حوزه علمیّه 13
- ارزش گذاری پولی 13
- اساس پیشرفت 13
- انگیزه ی موفقیت 14
- اطلاع دقیق از فرهنگ جهانی 14
- اگر نباشد... 14
- اعتماد به نفس 14
- آینده نگری نیازها 15
- آزاد اندیش 15
- ایمان 15
- باور عمومی 16
- با خرج مالی کم 16
- با پول موازنه نشود 16
- بلند نظر، واقع بین و شجاع، صریح و با سعهی صدر 17
- بدون اخلاق 17
- بچه های مؤمن 17
- پشتوانه ی آموزش 18
- پاسخگویی به نیازهای روز جامعه 18
- پشتیبانی مالی و عنوانی 18
- تقویت روحیه 19
- پنج مأموریت و مسئولیت 19
- جهت دهی 20
- تکمیل کننده ی یک زنجیره 20
- جامعیّت 20
- حفظ و بهره برداری 21
- خلأهای تحقیقی 21
- رأی مدیریت 22
- دوباره کاری های مضرّ 22
- دلگرمی 22
- روح پارسایانه ی بی عوض 22
- سازمان دهی و جمع گرا 23
- زبان مناسب 23
- عنصر معنویت دینی 24
- عمل گرا و کارآمد 24
- گشودن آفاق جدید 25
- کارِ خیلی مهم 25
- کسب رتبه علمی 25
- کاربردی 25
- محوریت منافع شخصی 26
- مرکز تخصص یابی 26
- منبع تغذیه 27
- مطالعه و تحقیق 27
- نیازهای داخلی 28
- نیازهای کشور در تحقیقات تاریخی 28
- نوآوری و شگردهای دانشمندان 28
- نشاط 28
- یک اصل 29
- اشاره 30
- پروراندن محققان، بخش عمده کار حوزه 32
- تحقیق در مبانی خط امام (ره) 32
- تربیت محقق برای نوآوری در علوم حوزوی 32
- ضرورت بانک اطلاعات 33
- تریبون های آزاد 33
- توصیه به پایان نامه نویسی حوزوی 33
- نظام فراگیر درسی 34
- نیاز به محققین بیشتر حوزوی برای آینده 34
- نشستهای علمی 34
- نشریات و مجلات تخصصی 34
- مراکز متعدد تحقیقاتی 34
- وظیفهی حوزه علمیه 35
الف: تعریف تحقیق
معنای تحقیق
تحقیق، یعنی کاویدن، کاوش، تلاش کردن برای رسیدن به چیزی که تا به حال به آن دسترسی پیدا نشده است.(1)
تحقیق علمی فقط به معنای فراگیری و تقلید نیست، تحقیق ضد تقلید است.(2)
فرق تحقیق با تتبّع
تتبّع یعنی گشتن در کتابها، مطالعه کردن آثار دیگران، جمع کردن این حرف و آن حرف و این نظریه و آن نظریه، بنابراین تتبّع یعنی گشتن و جستن؛ تحقیق یعنی کاوش کردن عمقی؛ تتبّع یک حرکت عرضی و سطحی است، اما تحقیق یک حرکت عمقی است.(3)
حوزه باید با سبکهای نوین تحقیق آشنا بشود. تحقیق که میگوییم، منظورمان، هم تحقیق عمقی است – یعنی همان چیزی که ما در حوزه به آن تحقیق میگوییم؛ یعنی تعمق در مطلب- و هم تحقیق عرضی است، که در روش های اروپایی به آن هم تحقیق میگویند، و ما به آن تتبّع میگوییم. در اسم گذاری بحثی نداریم؛ این هم یک نوع تحقیق است؛ تحقیق عرضی است، تحقیق سطحی است؛ یعنی در سطح و در عرض؛ دنبال مطلبی گشتن.(4)
ب: لازمهی تحقیق
لازمه نوآوری و تحول در هر علمی، پژوهش است.
پیشرفت علمی، بدون تحقیق امکان ندارد.
برای خدمت رسانی بهتر به مردم، کارهای دقیق پژوهشی لازم است.
بدون تحقیق، بدون تعمق و فتح سرزمینهای تازه فکری، هیچ کاری نمیشود کرد ...
تحقیق کردن یک مجاهدت مستمر علمی است.
«... انسان گاهی در زمینههای تحقیقات در گوشه و کنار که بعضیها دچار خطاهایی میشوند؛ من میبینم منشأ اغلب این خطاها این است که در یک مسئله به جای این که حجیّت کتاب و سنت و پیش فرض حقانیت نظام اسلامی را در نظر بگیرند و وارد میدان تحقیق بشوند، پیش فرض تفکرات رایج غرب را در نظر میگیرند.»(5)
1- سخنرانی در دیدار با گروه کثیری از آزادگان، مسئولان بنیاد مستضعفان و جانبازان، معاونان پرورشی و مسئولان امور تربیتی وزارت آموزش و پرورش و جمعی از کارمندان شبکه ی بانکی کشور، سال 1369.
2- بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق(علیه السلام) ، سال 1384.
3- سخنرانی در دیدار با دانشجویان و روحانیون حزب جمهوری، 26/09/1362.
4- بیانات در آغاز درس خارج فقه، 31/06/1370.
5- نشریه حکومت اسلامی، سال پنجم ، شماره 1، صفحات 6 - 12.