تحقیق و پژوهش در کلام مقام معظم رهبری دام ظله صفحه 5

الف: تعریف تحقیق

معنای تحقیق

تحقیق، یعنی کاویدن، کاوش، تلاش کردن برای رسیدن به چیزی که تا به حال به آن دسترسی پیدا نشده است.(1)

تحقیق علمی فقط به معنای فراگیری و تقلید نیست، تحقیق ضد تقلید است.(2)

فرق تحقیق با تتبّع

تتبّع یعنی گشتن در کتاب­ها، مطالعه کردن آثار دیگران، جمع کردن این حرف و آن حرف و این نظریه و آن نظریه، بنابراین تتبّع یعنی گشتن و جستن؛ تحقیق یعنی کاوش کردن عمقی؛ تتبّع یک حرکت عرضی و سطحی است، اما تحقیق یک حرکت عمقی است.(3)

حوزه باید با سبک­­های نوین تحقیق آشنا بشود. تحقیق که می­گوییم، منظورمان، هم تحقیق عمقی است – یعنی همان چیزی که ما در حوزه به آن تحقیق می­گوییم؛ یعنی تعمق در مطلب- و هم تحقیق عرضی است، که در روش های اروپایی به آن هم تحقیق می­گویند، و ما به آن تتبّع می­گوییم. در اسم گذاری بحثی نداریم؛ این هم یک نوع تحقیق است؛ تحقیق عرضی است، تحقیق سطحی است؛ یعنی در سطح و در عرض؛ دنبال مطلبی گشتن.(4)

ب: لازمه­ی تحقیق

لازمه نوآوری و تحول در هر علمی، پژوهش است.

پیشرفت علمی، بدون تحقیق امکان ندارد.

برای خدمت رسانی بهتر به مردم، کارهای دقیق پژوهشی لازم است.

بدون تحقیق، بدون تعمق و فتح سرزمین­های تازه فکری، هیچ کاری نمی­شود کرد ...

تحقیق کردن یک مجاهدت مستمر علمی است.

«... انسان گاهی در زمینه­های تحقیقات در گوشه و کنار که بعضی­ها دچار خطاهایی می­شوند؛ من می­بینم منشأ اغلب این خطاها این است که در یک مسئله به جای این که حجیّت کتاب و سنت و پیش فرض حقانیت نظام اسلامی را در نظر بگیرند و وارد میدان تحقیق بشوند، پیش فرض تفکرات رایج غرب را در نظر می­گیرند.»(5)

1- سخنرانی در دیدار با گروه کثیری از آزادگان، مسئولان بنیاد مستضعفان و جانبازان، معاونان پرورشی و مسئولان امور تربیتی وزارت آموزش و پرورش و جمعی از کارمندان شبکه ی بانکی کشور، سال 1369.
2- بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق(علیه السلام) ، سال 1384.
3- سخنرانی در دیدار با دانشجویان و روحانیون حزب جمهوری، 26/09/1362.
4- بیانات در آغاز درس خارج فقه، 31/06/1370.
5- نشریه حکومت اسلامی، سال پنجم ، شماره 1، صفحات 6 - 12.