- پیش گفتار 1
- اشاره 1
- فقه در قرآن 3
- فقه در سخنان رسول خدا 4
- فقه در اصطلاح 5
- شرح واژه «حدیث» 7
- اصطلاح فقه الحدیث 8
- اشاره 9
- 1 - معارج نهج البلاغه، 11
- شروح و شارحان نهج البلاغه 11
- 3. حدائق الحقائق فی شرح نهج البلاغه، 14
- 4. شرح نهج البلاغۀ 15
- 5. شرح نهج البلاغه، 17
- 6. فی ظلال نهج البلاغۀ. 19
- 7. شرح نهج البلاغه، تألیف علامه محمد تقی جعفری 22
- اشاره 22
- خصوصیات شرح نهج البلاغه 22
- اشاره 24
- 8. بهج الصباغه شرح نهج البلاغه، تألیف علامه محمد تقی شوشتری 24
- 1. الاخبار الدخیله 25
- اشاره 25
- 1. تصحیف در سند؛ 2. تصحیف در متن. 25
- 3. تحریف در سند؛ 4. تحریف در متن. 26
- 5 و 6. تقدیم و تأخیر در کلمات 27
- عوامل اضطراب: 28
- عوامل شناخت حدیث صحیح از معلول: 28
- اسباب شناخت تصحیفات: 29
- 2. قاموس الرجال 29
- اشاره 34
- 1. شرح اصول کافی ملا صدرای شیرازی 35
- اشاره 35
- اهتمام ملاصدرا به سند روایات و راویان 38
- روش شناسی شرح اصول کافی 39
- 2. مرآه العقول فی أخبار آل الرسول علیهم السلام 43
- اشاره 43
- ویژگهای شرح کافی 51
- تحریف قرآن 58
- 3. شرح اصول کافی تألیف ملا صالح مازندرانی (1086 یا 1081 ه ق) 60
- روضه المتقین 62
- شناسایی من لا یحضره الفقیه 64
- خصوصیات کتاب روضه المتقین 66
- صحت وضعف در نزد قدما 69
- شروح تهذیب الاحکام 81
- اشاره 81
- ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاحکام 87
- کتاب الوافی، شرح جوامع چهارگانه حدیثی 94
- اشاره 94
- شیوه نگارش الوافی 100
- روش وسائل الشیعه 101
- اشاره 102
- شرح های استبصار 102
- «الاستبصار فیما اختلف من الاخبار» 108
- «خبر مبتلی به معارض» 110
- «نمونه هایی از مرجحات شیخ طوسی» 112
- 2 - جمع بین روایات با تصرف در یکی 113
- نقد شیخ طوسی از روایات 114
- استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار 116
- ویژگی های کتاب استقصاء الاعتبار 118
- برخی از مبانی علمی مؤلف: 120
- 13 - اضطراب از دیدگاه شیخ طوسی 128
- اشاره 131
- اشاره 132
- ویژگی های شرح صحیفۀ سجادیه (ریاض السالکین) 135
- یاد آوری: 139
- 2. شروح زیارت جامعه کبیره: 139
- اشاره 148
- 2 - شرح غرر ودرر آمدی 152
- اشاره 152
- سند احادیث 153
- آقا جمال الدین خوانساری 156
- خصوصیات کتاب شرح غرر 159
- شرح التوحید سید حیدر آملی 162
- 3. فقه الحدیث در بحارالانوار 162
- 4. فقه الحدیث در المیزان 168
- اشاره 168
- شیوه علامه طباطبایی در فقه الحدیث 172
- «شناخت حدیث موضوع» 173
- نقد حدیث؛ شاخه ای از فقه الحدیث 196
- بررسی سبب نزول آیات سوره انسان 211
- اشاره 222
- پیدایش اخباری گری 224
- اخباریین جدید 226
- ویژگی های کتاب الحدائق النّاضره 228
- وجوه شیخ در تبین معنای حدیث 232
- معنای لا ضرار 245
- مصادر حدیث لاضرر 247
- اشاره 248
- اشاره 249
- ضرورت پرداختن به لغت 249
- 1. غریب اللغه؛ 254
- 2. غریب القرآن: 255
- 3. غریب الحدیث 256
- اهمیت توجه به اشتقاق 261
- نقش لغت در ترجمه 272
- 1. منهج موضوعی 273
- اشاره 273
- بررسی منهج های لغت 273
- آشنایی با روشها و منهج های لغوی 273
- 2. منهج تقلیبی 274
- اشاره 276
- کتاب های دیگر این منهج 277
- اشاره 279
- 4. منهج اوّل کلمه 279
- 2. نحو 282
- اشاره 286
- کتاب المجازات النبویه 291
- بررسی مثالی مجاز از نظر سند و متن 296
- رجال الحدیث 306
- اشاره 322
- 1. داستان زینب بنت جحش 322
- بررسی سند چند حدیث موضوع 322
- درایه الحدیث 322
- اشاره 322
- اینک سند روایت 325
- رجال سند این روایت 326
- 2. بررسی اسناد افسانۀ غرانیق 328
- 3. داستان مسحور شدن پیامبر 335
- اشاره 340
- 1. نقل تمام حدیث وتوجه به صدر و ذیل حدیث؛ 341
- 4. توجه به سایر روایات و وحدت آنها؛ 343
- 3. توجه به شخصیت راوی؛ 343
- 2. توجه به سؤال؛ 343
- 5. توجه به روایات عامّه؛ 347
- 6. توجه به فتاوای متقدمان؛ 348
- 7. توجه به فتاوای عامه؛ 350
- 10. توجه به گونه صدور حدیث؛ 355
- مقایسه بین روایات خاصه و عامه و اثر آن 362
- 1. عدم اعتبار سیاق با دلیل قاطع 400
- 3. سیاق و برداشت فقهی 406
- الف - عدم تخصیص حدیث با مورد 415
- 4. نشانه های بی اعتباری سیاق در نزد فقیهان 415
- ب - توجه به علت حدیث 416
- 5. حجیت مفهوم موافقه و مخالفه 422
- اشاره 428
- جمع بین روایات 429
- گفتار اول: مفهوم تعارض 435
- گفتار دوم: اسباب پیدایش تعارض بین اخبار 436
- اشاره 436
- تقیه در روایات 444
- سؤال مردم از اصحاب ائمّه علیهم السلام 446
- تقیّه و مصالح شیعیان 448
- سابقۀ تاریخی علم علاج الحدیث: 458
- گفتار سوم: ترجیح بین روایات 460
پیش گفتار
اشاره
به نظر می آید، نخستین کتاب هایی که در موضوع «فقه الحدیث» و شرح احادیث نوشته شده اند به قرن پنجم و ششم بر می گردد؛ عصری که به شرح نویسی و بیان مبهمات و معضلات نهج البلاغه توجه شد. در فصلی خاص درباره این موضوع به صورت مفصل بحث خواهیم کرد.
در قرن ششم، سه شرح مهم و قابل توجهی برای نهج البلاغه پدید آمد(1)؛ شرح بیهقی (493-565 ه ق)، پس از او شرح قطب الدین راوندی (573 ه ق) با عنوان «منهاج البراعه» - که در سه جلد به چاپ رسیده است - و شرح قطب الدین کیدری (645 ه ق) با نام «حدائق الحقائق». می توان کتابهای شرح احادیث که در طی قرون گذشته - خصوصاً از قرن دهم به بعد - تألیف شده به چند دسته تقسیم و آنها را به گونه های مختلف تبویب نمود.
1. شروح نهج البلاغه؛ یعنی کتابهایی که در طی قرون متمادی بر محور کتاب شریف نهج البلاغه پدید آمده، و ما از آنها در ادامه یاد خواهیم کرد.
1- . بیهقی (م 565) صاحب تاریخ بیهقی و شرح نهج البلاغه با عنوان معارج نهج البلاغه.