دانش فقه الحدیث صفحه 114

4 - تأویل خبر با شاهدی از روایات؛ الاستبصار، 8/1، 24.

5 - حمل بر تخییر؛ الاستبصار، 457/1.

6 - حمل بر اباحه و ورفع توهم خطر؛ الاستبصار، 443/1.

7 - حمل بر ضرورت؛ الاستبصار، 299/1.

نقد شیخ طوسی از روایات

شیخ طوسی در بررسی تعارض بین روایات و حل آنها، گاهی به نقد یک دسته و یک روایت روی می آورد، او برای نقد از راه هایی ذیل استفاده می کند که در نزد او پذیرفته و برخی در نزد دیگر عالمان نیز مورد توجه می باشد.

1. شذوذ روایت و مخالفت آن با شهرت.(1)

2. اضطراب سند، همان بحثی که دیگران آن را نپذیرفته و توضیح آن خواهد آمد.(2)

3. اضطراب متن روایت، در مقابل روایتی که از اضطراب متن برخوردار نیست و بلکه استحکام متن دارد. در کتابهای رجالی که در باره برخی راویان، کلمۀ «متقن» وارد شده، اشاره به همین قضیه دارد؛ زیرا برخی راویان روایات را عیناً نقل به لفظ و یا اگر نقل به معنی کرده اند، مراد معصوم علیه السلام را درک کرده اند و آن را با الفاظ خود آورده اند؛ اما برخی راویان، قدرت ضبط بالایی نداشته و بلکه ضابط نبوده اند؛ ازاین رو، گفته می شود: آنچه که فلان راوی به آن متفرد است، عمل نمی شود؛ چون او ضابط نبوده است، مثلاً می گویند: روایات سکونی از اتقان متن برخوردار است، در حالی که روایات عمار ساباطی از اتقان متن برخوردار نیست وبلکه اضطراب دارد.(3)

1- . الاستبصار، 4/1، 378؛ 169/4.
2- . همان، 169/4.
3- . الاستبصار، 276/3، 66/2؛ تهذیب الاحکام، 25/8؛ ر. ک: نقد الرجال، 317/3؛ تهذیب الاحکام، 100/7؛ بحوث فی علم الاصول، 33/7؛ المحصول فی علم الاصول، 429/4.