دانش فقه الحدیث صفحه 2

2. شروح کتب اربعه فقهی؛ یعنی شروح و تعلیقاتی که بر پایه و جوانب چهار کتاب «الکافی»، «من لا یحضره الفقیه»، «تهذیب الاحکام» و «الاستبصار» نگارش یافته اند.

3. شروح کتاب صحیفه سجادیه که از دیر باز مورد توجه و عنایت بوده اند.

4. شروح کتاب حدیثی دیگر؛ همچون شرح توحید، غُرر و دُرر و....

5. شرح احادیث متفرقه؛ یعنی رساله هایی که علما در شرح یک حدیث یا چند حدیث گردآورچی و تألیف کرده اند. مثلاً، کمال الدین ابن میثم بحرانی، صاحب شرح نهج البلاغه، کتابی در یک جلد دارد که صد کلمه از کلمات قصار امیرالمؤمنین علیه السلام را شرح کرده، یا مانند امام خمینی قدس سره که شرحی بر حدیث عقل و جهل اصول کافی دارد، یا مثل مؤلفی که به شرح یک نامه و یا خطبه ای از نهج البلاغه، نه تمام نهج البلاغه، پرداخته است؛ نظیر آنچه در مورد عهدنامه مالک اشتر وجود دارد و یا شروحی بر وصیت نامه امیرالمؤمنین به امام حسن علیه السلام.

در چند سال اخیر، استاد مهریزی مجموعه ای از رساله های فقه الحدیث را - که در شرح پاره ای احادیث متفرقه بود - گردآورده و در مجموعه ای با عنوان «حدیث پژوهی» منتشر کرده است که نگاشته های ارزشمندی در شرح احادیث می باشد.

اگر چه ما در کتاب اصول و قواعد فقه الحدیث اصطلاح «فقه الحدیث» را بررسی کرده ایم؛ ولی چون این نوشتار نیز در راستای دانش فقه الحدیث است و با این انگیزه وارد بحث می شویم که سیر تطور فقه الحدیث را شناسایی کنیم، ضرورت دارد واژه های «فقه»، «حدیث» شرح و «فقه الحدیث» تعریف و بازشناسی شوند.