دانش فقه الحدیث صفحه 249

1. لغت

ضرورت پرداختن به لغت

اشاره

لغت، از دانشهایی است که در فهم حدیث نقش کلیدی دارد، اگر مفردات یک حدیث معلوم نباشد و هدف از واژه شناخته نشود، معنی و مفهوم حدیث، روشن نمی شود. واژگان حدیث، پایه های فهم حدیث می باشند و برهمین اساس می بینیم که شارحان حدیث در اولین مرحله، به شرح لغات حدیث می پردازد. لغت، همان طور که از پایه های مهم حدیث شناسی است، در فقه نیز تأثیر به سزایی دارد؛ فقیهان در بحث هایی که در پیش نیاز فقه ذکر می کنند، به لغت اهمیت داده اند و آن را یکی از پیش نیازهای فقه و اجتهاد برشمرده اند. علامه ملا احمد نراقی (1245 ه ق) در کتاب مناهج الاصول بحثی را مطرح کرده و از جمله علوم پیش نیاز اجتهاد را لغت دانسته است. پیش از او، علامه محمّد باقر وحید بهبهانی (1205 ه ق) نیز به علوم پیش نیاز پرداخته است. ما در کتاب های اصولی قدیمی؛ یعنی قبل از شیخ انصاری (1281 ه ق)، این بحث را می بینیم که مطرح کرده اند؛ مثلاً، فاضل تونی (م 1071 ه ق) در الوافیه به علوم پیش نیاز اجتهاد پرداخته است؛ آیه اللّه خویی (م 1413 ه ق) از فقهای معاصر در کتاب فقهی التنقیح، اشاره ای به شرایط اجتهاد کرده، لغت و دیگر علوم ادبیات را از پایه های مهم فقه شمرده و اجتهاد را بر پایه لغت استوار دانسته است(1).