- پیش گفتار 1
- اشاره 1
- فقه در قرآن 3
- فقه در سخنان رسول خدا 4
- فقه در اصطلاح 5
- شرح واژه «حدیث» 7
- اصطلاح فقه الحدیث 8
- اشاره 9
- 1 - معارج نهج البلاغه، 11
- شروح و شارحان نهج البلاغه 11
- 3. حدائق الحقائق فی شرح نهج البلاغه، 14
- 4. شرح نهج البلاغۀ 15
- 5. شرح نهج البلاغه، 17
- 6. فی ظلال نهج البلاغۀ. 19
- 7. شرح نهج البلاغه، تألیف علامه محمد تقی جعفری 22
- خصوصیات شرح نهج البلاغه 22
- اشاره 22
- اشاره 24
- 8. بهج الصباغه شرح نهج البلاغه، تألیف علامه محمد تقی شوشتری 24
- 1. الاخبار الدخیله 25
- اشاره 25
- 1. تصحیف در سند؛ 2. تصحیف در متن. 25
- 3. تحریف در سند؛ 4. تحریف در متن. 26
- 5 و 6. تقدیم و تأخیر در کلمات 27
- عوامل اضطراب: 28
- عوامل شناخت حدیث صحیح از معلول: 28
- اسباب شناخت تصحیفات: 29
- 2. قاموس الرجال 29
- اشاره 34
- 1. شرح اصول کافی ملا صدرای شیرازی 35
- اشاره 35
- اهتمام ملاصدرا به سند روایات و راویان 38
- روش شناسی شرح اصول کافی 39
- 2. مرآه العقول فی أخبار آل الرسول علیهم السلام 43
- اشاره 43
- ویژگهای شرح کافی 51
- تحریف قرآن 58
- 3. شرح اصول کافی تألیف ملا صالح مازندرانی (1086 یا 1081 ه ق) 60
- روضه المتقین 62
- شناسایی من لا یحضره الفقیه 64
- خصوصیات کتاب روضه المتقین 66
- صحت وضعف در نزد قدما 69
- شروح تهذیب الاحکام 81
- اشاره 81
- ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاحکام 87
- کتاب الوافی، شرح جوامع چهارگانه حدیثی 94
- اشاره 94
- شیوه نگارش الوافی 100
- روش وسائل الشیعه 101
- اشاره 102
- شرح های استبصار 102
- «الاستبصار فیما اختلف من الاخبار» 108
- «خبر مبتلی به معارض» 110
- «نمونه هایی از مرجحات شیخ طوسی» 112
- 2 - جمع بین روایات با تصرف در یکی 113
- نقد شیخ طوسی از روایات 114
- استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار 116
- ویژگی های کتاب استقصاء الاعتبار 118
- برخی از مبانی علمی مؤلف: 120
- 13 - اضطراب از دیدگاه شیخ طوسی 128
- اشاره 131
- اشاره 132
- ویژگی های شرح صحیفۀ سجادیه (ریاض السالکین) 135
- یاد آوری: 139
- 2. شروح زیارت جامعه کبیره: 139
- اشاره 148
- 2 - شرح غرر ودرر آمدی 152
- اشاره 152
- سند احادیث 153
- آقا جمال الدین خوانساری 156
- خصوصیات کتاب شرح غرر 159
- شرح التوحید سید حیدر آملی 162
- 3. فقه الحدیث در بحارالانوار 162
- 4. فقه الحدیث در المیزان 168
- اشاره 168
- شیوه علامه طباطبایی در فقه الحدیث 172
- «شناخت حدیث موضوع» 173
- نقد حدیث؛ شاخه ای از فقه الحدیث 196
- بررسی سبب نزول آیات سوره انسان 211
- اشاره 222
- پیدایش اخباری گری 224
- اخباریین جدید 226
- ویژگی های کتاب الحدائق النّاضره 228
- وجوه شیخ در تبین معنای حدیث 232
- معنای لا ضرار 245
- مصادر حدیث لاضرر 247
- اشاره 248
- ضرورت پرداختن به لغت 249
- اشاره 249
- 1. غریب اللغه؛ 254
- 2. غریب القرآن: 255
- 3. غریب الحدیث 256
- اهمیت توجه به اشتقاق 261
- نقش لغت در ترجمه 272
- 1. منهج موضوعی 273
- بررسی منهج های لغت 273
- آشنایی با روشها و منهج های لغوی 273
- اشاره 273
- 2. منهج تقلیبی 274
- اشاره 276
- کتاب های دیگر این منهج 277
- اشاره 279
- 4. منهج اوّل کلمه 279
- 2. نحو 282
- اشاره 286
- کتاب المجازات النبویه 291
- بررسی مثالی مجاز از نظر سند و متن 296
- رجال الحدیث 306
- اشاره 322
- 1. داستان زینب بنت جحش 322
- بررسی سند چند حدیث موضوع 322
- درایه الحدیث 322
- اشاره 322
- اینک سند روایت 325
- رجال سند این روایت 326
- 2. بررسی اسناد افسانۀ غرانیق 328
- 3. داستان مسحور شدن پیامبر 335
- اشاره 340
- 1. نقل تمام حدیث وتوجه به صدر و ذیل حدیث؛ 341
- 4. توجه به سایر روایات و وحدت آنها؛ 343
- 3. توجه به شخصیت راوی؛ 343
- 2. توجه به سؤال؛ 343
- 5. توجه به روایات عامّه؛ 347
- 6. توجه به فتاوای متقدمان؛ 348
- 7. توجه به فتاوای عامه؛ 350
- 10. توجه به گونه صدور حدیث؛ 355
- مقایسه بین روایات خاصه و عامه و اثر آن 362
- 1. عدم اعتبار سیاق با دلیل قاطع 400
- 3. سیاق و برداشت فقهی 406
- 4. نشانه های بی اعتباری سیاق در نزد فقیهان 415
- الف - عدم تخصیص حدیث با مورد 415
- ب - توجه به علت حدیث 416
- 5. حجیت مفهوم موافقه و مخالفه 422
- اشاره 428
- جمع بین روایات 429
- گفتار اول: مفهوم تعارض 435
- گفتار دوم: اسباب پیدایش تعارض بین اخبار 436
- اشاره 436
- تقیه در روایات 444
- سؤال مردم از اصحاب ائمّه علیهم السلام 446
- تقیّه و مصالح شیعیان 448
- سابقۀ تاریخی علم علاج الحدیث: 458
- گفتار سوم: ترجیح بین روایات 460
می گذارد و در آخر، همان عنوان را در اصطلاحات علمی و علوم گوناگون صرفی، نحوی، بلاغت، فقه، اصول، فلسفه، کلام، ریاضی و غیره شناسایی می کند.(1)
4. منهج اوّل کلمه
اشاره
اولین مؤسس و بنیانگذار منهج حرف اول را زمخشری می دانند. علامه محمود زمخشری، به سال (538 ه ق) فوت کرده(2)، مدتی در مکه ساکن بوده و کتاب الکشاف عن غوامض التنزیل را در مکه نوشته که بدین سبب، معروف به «جاراللّه» شده است. کتاب الکشاف وقتی به خراسان رسید، امین الاسلام طبرسی (548 ه ق) - که معاصر زمخشری است - کتاب مجمع البیان را تألیف کرده بود و چون در آن نکاتی فوت شده یافت؛ لذا تفسیر جوامع الجامع را تألیف کرد. زمخشری، لغات مجاز را از حقیقت جدا کرد و در این راست، اساس البلاغه را نگاشت و محور تألیف آن را حرف اول کلمه قرار داد. به هر حال، در نیمه اول قرن ششم، این منهج وروش ابداع شد. زمخشری صاحب اساس البلاغه وراغب اصفهانی، صاحب المفردات، از پیش گامان این روش اند. این سبک مورد توجه و عنایت دانشمندان قرار گرفت و حدود
1- . الطراز الاول، به وسیله مؤسسه آل البیت شعبۀ مشهد تصحیح شده، ولی هنوز به چاپ نرسیده است. این اثر، مقدمه ای در شناسایی منهج ها و نکات کتاب های لغت دارد که به وسیله استاد سید علی شهرستانی نوشته شده است.
2- . لسان المیزان، 4/6؛ الانساب، 297/6؛ الاعلام، 178/7؛ الزمخشری، آیه اللّه زاده شیرازی؛ انباه الرواه، 265/3؛ البدایه والنهایه، 219/12؛ بغیه الوعاه، 279/2؛ الکشاف، ج 1، المقدمه (مکتبه العبکان) و نشر ادب الحوزه؛ الفائق، ج 1، المقدمه؛ ریحانه الادب، 379/2؛ شذرات الذهب، 118/4؛ العبر، 106/4؛ الکنی والالقاب، 298/2؛ اللباب، 506/2؛ لسان المیزان، 4/6؛ مرآه الجنان، 269/3؛ معجم الادباء، 149/7؛ النجوم الزاهره، 274/5؛ نزهه الالباء / 391؛ وفیات الاعیان، 254/4؛ روضات الجنات، 108/8.