دانش فقه الحدیث صفحه 28

تشخیص کلام راوی از کلام امام

موضوع دیگری که علامه شوشتری در الاخبار الدخیله به آن پرداخته، تشخیص کلام راوی از کلام امام علیه السلام است. تشخیص کلام راوی از کلام امام علیه السلام، از بزرگترین علت های متن حساب می شود؛ زیرا در موارد بسیاری، کلام راوی با کلام امام علیه السلام خلط می شود. این گونه روایت را که در آن کلام معصوم و غیر معصوم با هم خلط می شود و تمییز بین آن دو حاصل نمی شود، «ادراج» گویند و آن حدیث را مدرج، گویند. بودن حدیث در جمله احادیث مدرج باعث سقوط حدیث از حجیّت می شود.

اضطراب در متن حدیث و پیدایش غلق و گره در متن حدیث، خود عوامل و نکات خاصی دارد که شاید بتوان به نکات ذیل اشاره کرد:

عوامل اضطراب:

1. نقل احادیث به معنی؛

2. ضابط نبودن راوی؛

3. از بین رفتن قراین؛

4. تقطیع روایات.

عوامل شناخت حدیث صحیح از معلول:

اکنون که روشن شد علامه شوشتری در کتاب الاخبار الدخیله، به چه معضلات سندی و متن توجه کرده، به راهها و اسباب و علت های شناخت این معضلات در نزد او نیز اشاره کنیم؛ یعنی با بررسی و توجه به تحلیل های علامه شوشتری، به خوبی می توانیم استخراج کنیم که او از چه عناصری برای شناخت صحیح از ناصحیح (معلول) پرداخته است او به دو دسته از ادله و ملاک ها توجه کرده:

1. ادله عقلی؛ 2. ادله نقلی.

علامه شوشتری از عقل سلیم و مطابقت حدیث با عقل و عدم آن، و ادله نقلی