دانش فقه الحدیث صفحه 29

همچون: 1. موافقت و مطابقت با قرآن؛ 2. روایات و سنت؛ 3. اجماع اصحاب؛ 4.

تاریخ صحیح بهره برده است.

اما راههای شناخت تصحیفات نیز گوناگون می باشد و مؤلف از اسباب مختلفی برای شناخت آن کمک گرفته است.

اسباب شناخت تصحیفات:

1. مقایسه اسناد خصوصاً؛

2. مقایسۀ متن؛

3. شناخت طبقات راویان؛

4. عنایت به مضمون حدیث در بین قُدماء؛

5. توجه و عنایت به استعمالات و لغت های قدیمی و معتبر؛

6. شناخت واژگان صحیح از غیر صحیح.

و نکات دیگری که می توان از لابه لای این کتاب استخراج کرد. به هر حال، کتاب الاخبار الدخیله اگر چه در اسم آن مبالغه شده و تمام مثال هایی را که بررسی کرده، از باب الاخبار الدخیله نیست، بلکه از باب تصحیف، تقدیم و تأخیر نیز می باشد، ولی کتاب مفیدی است.

2. قاموس الرجال

این کتاب - آنگونه که از نامش پیداست - در موضوع رجال است و ابتدا تعلیقه و بلکه نقدی بر کتاب تنقیح المقال علامه شیخ عبداللّه مامقانی (1351 ه ق) بوده است. علامه شوشتری در این تعلیقه به نقد و بررسی آرا نظریات مامقانی پرداخته و بسیاری از مبانی و مقدمات سخن های او را مورد نقد و بررسی قرار داده است. ما در کتاب سبک شناسی دانش رجال الحدیث، به بررسی و شرح نکاتی درباره این کتاب پرداخته ایم.