دانش فقه الحدیث صفحه 295

در مجموع باید متوجه این نکته باشیم که رسول خدا و ائمه اطهار از مجاز عقلی، مجاز مفرد، تشبیه و استعاره استفاده کرده اند. یکی از نویسندگان برجسته سوری، کتابی با عنوان الصوره الفنیه للحدیث النبوی دارد که با مقدمه ای از دکتر رمضان البوطی و مقدمه دیگری از دکتر نورالدین عتر - که هر دو از اساتید و دانشمندان با فضل و معروف سوریه می باشند - منتشر شده است. او در تمام این کتاب به محورهای اساسی مضمون کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله که ممکن است بر اساس مجاز مفرد، یا مجاز عقلی یا استعاره، تشبیه و کنایه باشد، سخن گفته است؛ وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: «الصوم جُنّه»(1) تا انسان حقیقت تشبیه را نفهمد که چگونه سپر، انسانی را از شر و خطر دشمن مصون می دارد، چگونه می تواند ظرایف کلام پیامبر صلی الله علیه و آله را بفهمند. یا وقتی کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله به صورت مثل معروف شده: «المؤمن لایلدغ من حجر مرتین»(2)؛ مؤمن از یک سوراخ دوبار گزیده نمی شود و پای او دو بار در چاله نمی افتد، تا انسان به حقیقت مثل بودن آن واقف نشود و نداند که رسول خدا، گویی استعاره استفاده کرده و کارهای انسان را که چالش دارد، به گودال تشبیه کرده و سوراخی که ماری در آن نهفته و هر لحظه ممکن است دست و پای انسان را بگزد، نمی تواند حقیقت کلام پیامبر را بفهمند. نیز رسول خدا فرمود: «الدنیا سجن المؤمن وجنّه الکافر».(3) پی بردن به ظرافت های تمثیلات و نکات دقیق کلمات معصوم علیه السلام

1- . فیض القدیر، 219/4؛ صحیح بخاری، 22/3؛؛ صحیح مسلم، 158/3؛ سنن ابی داود / 412؛ سنن نسائی، 135/4؛ کشف الخفاء، 32/2؛ الموطأ، 310/1؛ المجارات النبویه / 144؛ المقاصد الحسنه / 275؛ الفتح الکبیر، 193/2؛ شرح السنه، 452/3.
2- . بحارالانوار، 346/19، 144/20؛ الفتح الکبیر، 355/3.
3- . سنن ابن ماجه، 1378/2؛ کشف الخفاء، 410/1؛ حلیه الاولیاء، 185/8؛ فیض القدیر، 546/5؛