دانش فقه الحدیث صفحه 348

صدور روایت قرار نگرفته اند! آقای بروجردی، اهمیت به فضای صدور روایت داده و اینجا است که روایات صادره بر اساس تقیه از روایات صادره غیر تقیه ای، به خوبی شناخته می شود.

آقای بروجردی - به تعبیر علمی تر - معتقد بوده که فقه شیعه و روایات ائمه - خصوصاً روایاتی که همراه با سؤال وجواب باشد - به منزله ذیل بر روایات عامه و فقه عامه بوده؛ یعنی نوعاً چون در اذهان راوی سؤال پیش آمده، خود به صورت مستقیم، یا به وسیله نامه از امام علیه السلام سؤال می کرده، یعنی نوع سؤالات از ائمه علیهم السلام از یک سابقه ذهنی در ذهن سائل بوده که سائل برای رفع اشکال و شبهه از امام علیه السلام سؤال کرده است. بر همین اساس، آقای بروجردی به دو قرینه مهم و برجسته مقامیه (فقیهانی معاصر ائمه علیهم السلام و از طرفی دیگر بلکه حاکمان عصر ائمه علیهم السلام) توجه داشت؛ زیرا نوع سؤالات که از ائمه شده، بر اساس شبهاتی بوده که از ناحیه فقیهان معاصر ائمه - خصوصاً فقیهانی که مورد توجه و عنایت حاکمان جور بوده اند و فقه آنها در آن عصر مورد توجه و عنایت بوده - صورت گرفته است؛ لذا مرحوم آقای بروجردی معتقد بوده که در بسیاری از موارد، چون برای مردم شبهه پیش آمده، راوی از امام علیه السلام سؤال کرده است و همین جاست که مرحوم آقای بروجردی به فقه مقارن اهمیت فوق العاده و اهتمام ورزیده است؛ زیرا بررسی فتاوی فقیهان عامه، باعث می شود تا فقیه از فضای صدور روایات عنایت و توجه حاصل کند.

6. توجه به فتاوای متقدمان؛

و نکته پایانی که در آثار آیه اللّه بروجردی دیده می شود و آن بزرگوار نسبت به آن اهمیت داده و بارها بر آن تأکید ورزیده، توجه به فتاوی فقهاء قدیم بوده؛ یعنی فقهایی که عصر آنها نزدیک به عصر ائمه علیهم السلام بوده؛ مثل: حسن بن ابی عقیل عمانی، محمد بن احمد بن جنید اسکافی (م 381 ه ق)، علی بن بابویه (381 ه. ق) - که فقیه بوده - و پسرش ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی