دانش فقه الحدیث صفحه 416

در حسنۀ فضلاء آمده: «ولیس علی العوامل شیء انما ذلک علی السائمه الراعیه».

نیز در صحیحه فضلاء آمده: «قالا لیس علی العوامل من الأبل و البقر شیء انما الصدقات علی السائمه الراعیه» و هم چنین در حسنۀ فضلاء از حضرت صادق و باقر علیهما السلام نقل شده که: «(فی الذکاه البقر) ولیس علی النیف شیء ولا علی الکسور شیء ولا علی العوامل شیء انما الصدقه علی السائمه الراعیه».(1)

اردبیلی پس از نقل این احادیث، می گوید: در اخبار ندیدیم که در باره گوسفند چیزی به طور خاص وارد شده باشد و شاید عمومات آن را کفایت کند؛ زیرا اعتبار به لفظ است و خصوص سبب، آن را تخصیص نمی زند. همانطور که در اصول ثابت شده(2) و روایت عامه نیز آن را تأیید می کند.(3)

ب - توجه به علت حدیث

مورد دیگری که سیاق در نزد فقیهان قرینۀ قابل اعتماد نیست، تکیه بر علت است.

علت اگر چه در مورد موضوع خاص وارد شده باشد، فقها آن را تعدی داده و در موارد دیگری استفاده می کنند. علت را فقیهان و اصولیین به دو قسم تقسیم می کنند:

1. علت منصوصه که معصوم به آن تصریح کرده باشد؛

2. علت مستنبطه که ازمضمون کلام و قراین استخراج شود.(4) فقهای شیعه نوع

1- . وسائل الشیعه، 118/9 (آل البیت)؛ الکافی، 531/3، 534؛ تهذیب الاحکام، 41/4/103؛ الاستبصار، 23/2.
2- . مجمع الفائده والبرهان، 55/4.
3- . مستدرک الوسائل، 63/7؛ دعائم الاسلام، 257/1؛ سنن ابی داود، 96/2؛ السنن الکبری، 116/4؛ المعجم الکبیر، 40/11؛ شرح الطیبی، 34/4؛ سنن دارقطنی، 40/1؛ تلخیص الحبیر، 157/2؛ التهذیب فی فقه الامام الشافعی، 28/3؛ معرفه السنن والاثار، 259/3؛ الحاوی، 188/3؛ الام، 23/2.
4- . مدارک الاحکام، 166/6.