دانش فقه الحدیث صفحه 457

که شیعه رشد کرده و پیروان آن در گوشه و کنار ممالک اسلامی حضور داشته اند در حالی که در عصر ائمّۀ اطهار علیهم السلام اصحاب آن ها در شدّت سختی و مضیقه زندگی کرده و برای حفظ موجودیت خود مجبور به تقیه و دوری از آثار شیعه بودند و به این صورت آثار زیادی از بین رفته است.

ط: تخییر: یکی از ریشه های تعارض بین اخبار حکم به تخییر می باشد و بیان حکم تخییر در دو روایت یک نوع تعارض به نظر آمده است. مکاتبۀ محمّد بن عبداللّه بن جعفر الحمیری با امام زمان علیه السلام توسط حسین بن روح نوبختی نمونه ای از این نوع احکام می باشد:

«یسألنی بعض الفقهاء عن المصلّی إذا قام من التشهّد الأوّل إلی الرکعه الثالثه هل یجب علیه أن یکبّر، فإنّ بعض أصحابنا قال: لا یجب علیه التکبیر ویجزیه أن یقول:

«بحول اللّه وقوّته أقوم وأقعد»؟ فکتب فی الجواب: إنّ فیه حدیثین: أمّا أحدهما فإنّه إذا انتقل من حاله إلی أُخری فعلیه التکبیر، وأمّا الآخر فإنّه روی إذا رفع رأسه من السجده الثانیه ذکر ثمّ جلس ثمّ قام فلیس علیه فی القیام بعد القعود تکبیر وکذلک التشهّد الأوّل یجری هذا المجری وبأیّهما أخذت من باب التسلیم کان صواباً.»

بعضی سؤال می کنند که بعد از تشهّد در رکعت دوم لازم است تکبیر گفته شود و یا «بحو اللّه». امام علیه السلام در جواب نوشتند که در این مورد دو حدیث وجود دارد اول آن که اگر منتقل شود از حالتی به حالت دیگر، بر او تکبیر واجب است. و همچنین روایت شده که بر انسان در قیام بعد از قعود، تکبیری نیست و تشهد اول این گونه است. به هریک از روایات عمل کنید، صحیح می باشد.

در این حدیث امام علیه السلام حکم به تخییر می کند و این تخییر ظاهری باعث می شود انسان تصوّر کند که در حکم تعارض وجود دارد. این نوع تعارض ظاهری با تأمّل برطرف می شود.