دانش فقه الحدیث صفحه 458

ی: منع کتابت حدیث: از آن جایی که بسیاری از علل وجود تعارض بین روایات اختصاص به روایات شیعی ندارد و بلکه در روایات اهل سنّت نیز همین علّت ها و سبب ها دیده می شود، می توان گفت که موضوع منع کتابت حدیث که تز آن از ناحیۀ خلیفه اول و دوم مطرح شد عامل بزرگی در تعارض روایات می باشد. زیرا منع تدوین حدیث موجب شد تا بسیاری از احادیث که شارح و مبیّن احادیث دیگر بود، از بین برود و زمانی که در سال 103 ه ق کتابت حدیث به دستور عمر بن عبدالعزیز ترویج شد، در نقل ها اختلافاتی پدید آمد. زیرا راویان حدیث متکی به حافظه بودند و حافظه انسان نمی تواند چیزی را بعد از نسلی دقیق به یاد آورد.

آنچه که ذکر شد برخی از اسباب و علت های پیدایش تعارض در روایات است که با تحقیق و تتبّع می توان موارد دیگری را نیز برای این پدیده یافت. محمّد بن علی بن بابویه قمّی (381 ق) شیخ صدوق اولین کسی است که از میان عالمان شیعه به تعارض روایات و عوامل آن توجه کرده و برخی از آن ها را ریشه یابی کرد. او در رسالۀ اعتقادات خود به پاره ای از اسباب و علل پیدایش تعارض در روایات اشاره کرده است.

سابقۀ تاریخی علم علاج الحدیث:

امامان معصوم علیهم السلام اولین کسانی بودند که به تعارض و حل آن توجه کردند. آن ها در بسیاری از روایات اصحاب خود را به راه حل هایی در تعارض بین روایات راهنمایی کرده اند. از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که به بعضی از اصحاب خود فرمودند: اگر امسال حکمی صادر کنم و سال بعد حکمی برخلاف آن صادر کنم، تو به کدامیک عمل می کنی؟ راوی گفت: به آنچه که امسال از شما شنیده ام. امام فرمود:

خدای تو را رحمت کند.

در حدیث دیگری از امام علیه السلام سؤال می شود اگر از امام قبلی علیه السلام حدیثی برسد و