دانش فقه الحدیث صفحه 5

بهایی (1030 ه) می گوید: «المراد البصیره فی الدین»(1). در حدیثی - در ذیل سوره زلزال - آمده: شخصی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید از حضرت تقاضای ارشاد و موعظه کرد. حضرت دستور فرمود سوره زلزال را بر او خواندند و آن مرد مرخص شد. حضرت فرمود: او فقیه و دانا بازگشت.

فقه در اصطلاح

علامه محمد تقی اصفهانی، صاحب حاشیه بر معالم الاصول، می نویسد:

اولین باری که فقه به معنای اصطلاحی آن به کار رفت، در کلمات حضرت علی علیه السلام بود که فرمود: «الفقه ثم المتجر لئلا ترتابوا فی الربا»(2)؛ فقه را یاد بگیرید آن گاه به تجارت بپردازید تا داخل ربا نشوید. این معنای لغوی فقه است که از آن در عصر امیرالمؤمنین علیه السلام معنای اصطلاحی نیز اراده شده و معنای اصطلاحی آن، فروعات است، نه علم فقه. گاهی از آن، اصطلاحِ رایج در کتاب های فقهی اراده می شود:

«العلم بالاحکام الشرعیه عن أدلتها التفصیلیه»(3)؛ علم به احکام از ادله تفصیلی آن.

1- . الحبل المتین / 73؛ بحارالانوار، 153/2؛ شرح اصول الکافی مازندرانی، 29/2.
2- . هدایه المسترشدین، 53/1.
3- . مجمع البحرین، 355/6؛ أدوار فقه، 31/1؛ معالم الاصول / 26؛ العویص / 3؛ منتهی المطلب، 3/1؛ ذکری: 2؛ قوانین الاصول / 5؛ مصباح الاصول، 445/3.