دانش فقه الحدیث صفحه 69

معروف و مشهور بوده و ضرورتی نداشته تا آن را ذکر کند؛ چون به اندازه ای معروف و مشهور بوده که ضرورتی در نقل سند آن وجود نداشته است.(1)

از دیگر کسانی که به شرح طُرق من لا یحضره الفقیه پرداخته اند، مرحوم میرزا حسین نوری (1320 ه ق) در خاتمۀ مستدرک الوسائل است که به طور مفصل به طرق مرحوم شیخ صدوق پرداخته است.(2) او همچون مجلسی اول، علاوه بر شرح طرق و راویان، منزلت طریق را مشخص کرده است. از معاصران مرحوم آیه اللّه خویی در معجم رجال الحدیث به تعیین جایگاه و منزلت طریق پرداخته، البته جهتی که آیه اللّه خویی مراعات کرده بیان صحت و ضعف طرق فقط بر اساس صحت و ضعف در نزد قدما است».

صحت وضعف در نزد قدما

قُدما حدیث را به دو بخش تقسیم کرده اند: صحیح وضعیف؛ صحیح، حدیثی است که صدور آن از معصوم اطمینانی باشد و ضعیف، حدیثی است که به صدور آن از معصوم علیه السلام اطمینان حاصل نشده باشد.(3) آیه اللّه خویی، طرق را بر أساس همین مبنی بررسی کرد، طریق صحیح و طریق ضعیف. هر طریقی که در سلسلۀ راویان آن راوی ضعیف باشد، آن طریق ضعیف شمرده می شود و هر طریقی که در سلسله آن راوی ضعیف وجود نباشد، آن طریق صحیح شمرده می شود.

1- . کلیات فی علم الرجال، / 395.
2- . خاتمه مستدرک الوسائل، 7/5...
3- . منتهی المطلب، 9/1؛ مشرق الشمسین، / 269؛ جامع المقال، / 35؛ فوائد التوحید، / 27؛ لبّ اللباب، / 457؛ نهایه الدرایه / 116؛ مقباس الهدایه، 183/1؛ الحاوی فی اقوال الرجال، 99/1، معجم مصطلحات الرجال والدرایه، / 89.