دانش فقه الحدیث صفحه 8

برء، خلق، فطر، بدع، جعل و احداث متقارب المعنی می باشند. حدیث را بدان جهت حدیث، گفته اند که کم کم پدید می آید. حدیث، مرادف خبر و کلام است.

جمع آن احادیث بوده و بر خلاف قیاس است.(1) اصطلاح فقه الحدیث؛ یعنی پی بردن به معنی و مقصود کلام معصوم علیه السلام چه آنچه از معصوم رسیده از جنس الفاظ باشد یا تقریر و یا فعل او.

اصطلاح فقه الحدیث

تعریف استاد سید علی شهرستانی از فقه الحدیث، چنین است: «المراد بفقه الحدیث، البحث عن وجوه التوریه و التأویل فی کلام الرسول و ائمّه المسلمین؛ لقول الصادق علیه السلام: لا یکون الرجل منکم فقیها حتی یعرف معاریض کلامنا»(2)؛ مراد از فقه الحدیث، به دست آوردن وجوه توریه و تأویلی است که در کلام رسول خدا و ائمه اطهار وجود دارد. در کتاب المعجم الوسیط می خوانیم: المعراض: «التوریه والفحوی واصله الستر، یقال: عرفت هذا فی معراض کلامه، ج معاریض، و فی الحدیث: انّ فی المعاریض لمندوحه عن الکذب»(3)؛ معراض جمع آن معاریض؛ یعنی توریه و مفهوم کلام، به دست آوردن ظرافت های سخن است و در حدیث نیز آمده که در توریه ها راه فرار از دروغ وجود دارد.

خلاصه، هدف اصلی فقه الحدیث، به دست آوردن معنی، مفهوم و مراد کلام معصوم علیه السلام است که در این صورت، توجه و عنایت به علوم مقدماتی که در بدست آوردن مقصود کلام معصوم دخالت دارد نیز لازم است.

1- . معجم الفاظ قرآن، 240/1؛ صحاح اللغه، 278/1؛ الکلیات / 152؛ فتح الباری، 173/1.
2- . معانی الاخبار / 2؛ تراثنا، ش 53-54:101.
3- . المعجم الوسیط / 597.