چهار کتاب اصلی علم رجال صفحه 10

همچنان که برخی اشتباهات دیگر این کتاب از قبیل : تاریخ وفات حماد بن عیسی ، تعیین سنین زندگی معاویه بن عمار ، تحریف جبرئیل بن احمد فاریابی در اوایل کتاب به جبرئیل بن محمد فاریابی ، و امثال اینها ، که علامه کلباسی در سماء المقال بدانها اشاره کرده ، نیز از جمله اشتباهاتی است که انتساب آنها به شیخ طوسی دور از باور است .

بنابر آنچه گفتیم می توان قضاوت کرد که نظر مولی عنایت الله قهپایی که این اغلاط را از شیخ دانسته و معتقد است که اصل کتاب کشی مبرا و تهی از آنها بوده ، کاملا خلاف تحقیق و ادعایی بی دلیل است .

نام اصل کتاب کشی

در بیشتر

کتابهای قدما ، مانند فهرست شیخ و فهرست نجاشی ، در ذیل حالات کشی ، از نام کتاب وی ذکری نرفته و تنها به اصل وجود این کتاب اشاره شده است .

شیخ طوسی در الفهرست زیر عنوان ابو عمرو کشی چنین می گوید : «ثقه بصیر بالاخبار و بالرجال ، حسن الاعتقاد ، له کتاب الرجال . . . » (44) عبارت نجاشی نیز در این باره مشتمل بر توضیح بیشتری نیست : «کان ثقه عینا ، و روی عن الضعفاء کثیرا و صحب العیاشی و اخذ عنه و تخرج علیه فی داره التی کان مرتعاللشیعه و اهل العلم ، له کتاب الرجال . . . » (45)

تا آنجا که ما اطلاع یافته ایم نخستین کسی که برای کتاب کشی نامی ذکر کرده ابن شهر آشوب (متوفا به سال 588) صاحب کتاب معالم العلماء است . وی در این کتاب که به عنوان ذیل و تتمیم فهرست شیخ به رشته تحریر در آمده ، از کتاب کشی به نام معرفه الناقلین عن الائمه الصادقین (46) یاد می کند و به قرینه نزدیکی زمان او با کشی و شیخ جای تردید باقی نمی ماند که گفته وی متکی به قراین قطعی بوده و نام کتاب کشی همان است که او ذکر کرده است .

شیخ طوسی در الفهرست ، در ذیل عنوان احمد بن داود بن سعید»پس از نسبت دادن کتابهای متعددی به وی می گوید : «ذکره الکشی فی کتابه فی معرفه الرجال . » (47) مؤلف سماء المقال به استناد این عبارت نام کتاب کشی را معرفه الرجال پنداشته و این پندار را به شیخ نیز نسبت داده است .

در حالی که

این عبارت ، همین اندازه گویای آن است که کتاب کشی در شناسایی رجال تحریر یافته و از نام کتاب وی در آن سخنی نیست . احتمالا عبارت مزبور در نسخه ای که کلباسی در اختیار داشته به صورت ذکره الکشی فی کتابه معرفه الرجال (با حذف کلمه فی) بوده و از این رو نامبرده دچار چنین گمانی شده است .