سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 101

در پاسخ می گوییم: اعتماد کردن یا اعتماد نکردن، یک امر نفسانی و درونی است و در بیشتر موارد کشف شدنی نیست مگر به تصریح خود اشخاص؛ بنابراین چه بسا دیگران نقل کردن از راویان ناشناس را نشانه اعتماد بر ایشان بدانند، حتی اگر به راستی چنین نباشد.

4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره

پیش تر سخنان جناب نجاشی قدس سره درباره سهل بن زیاد را نقل کردیم. ایشان در ضمن آن سخنان چند نکته را درباره سهل، گوشزد کرده اند:

1. ضعیف است.

2. غیر قابل اعتماد است.

3. احمد بن محمد بن عیسی به غلوّ و دروغ گویی او شهادت داده و او را از قم بیرون کرده است.

4. ابن ولید روایات او را از روایات محمد بن احمد بن یحیی استثنا کرده است و صدوق و ابن نوح هم در این قضیه از وی پیروی کرده و روایات محمد بن احمد از سهل بن زیاد را غیر قابل اعتماد دانسته اند.

5. او در نیمه ماه ربیع الثانی سال 255 قمری با امام عسکری علیه السلام به دست محمد بن عبدالحمید عطّار مکاتبه نموده است و این قضیه را احمد بن علی بن نوح و احمد بن حسین برای نجاشی نقل کرده اند.

6. دارای کتاب توحید و نوادر بوده است.(1)

بررسی سخن مرحوم نجاشی قدس سره

به نظر می رسد در این میان نکته سوم و چهارم بر ضعف دلالت ندارد و ما علّت آن را پیش از این توضیح دادیم. نکته پنجم و ششم نیز اگر بر ستودن سهل دلالت نکند، بی گمان برنکوهش او نیز گواه نیست. پس آن چه باقی می ماند نکته یکم و دوم است که البته نکته دوم نیز برگرفته از همان نکته یکم و مبتنی بر آن است. از این رو تنها چیزی که در این جا وجود دارد شهادت جناب نجاشی قدس سره به ضعف سهل بن زیاد می باشد که این نیز با توجه به عمل کرد