سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 102

احمد بن محمد بن عیسی و فضل بن شاذان، بسیار طبیعی به نظر می رسد؛ چراکه خود نجاشی قدس سره با سهل بن زیاد همزمان نبوده است تا از نزدیک با وی آشنا باشد، بلکه هر آنچه که درباره وی می دانسته، از طریق اخبار گذشتگان به او رسیده است؛ بنابراین وی با توجه به اطمینانی که از درستی عمل کرد گذشتگان و بزرگانی هم چون احمد بن محمد داشته، در تضعیف سهل بن زیاد تردید نکرده است. از این رو با توجه به این که مبنای تضعیف وی، موضع گیری اشتباه یا مبهم گذشتگان است، نمی توان گفته وی را درباره سهل بن زیاد پذیرفت.

5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره

جناب شیخ طوسی قدس سره در مقایسه با دیگر دانشمندان رجالی، بسیار نرم تر با مسأله سهل بن زیاد برخورد کرده است. ایشان تنها نکته ای که در کتاب فهرست خود نسبت به سهل مطرح می کند این است که سهل بن زیاد ضعیف بوده و دارای کتابی است که ابن أبی جید آن را برای من نقل کرده است.(1) البته ایشان در استبصار هم سهل بن زیاد را تضعیف می کند، ولی در آن کتاب تضعیف را بر دوش ناقدان اخبار (ارزیابی کنندگان حدیث) وابن ولید می گذارد. وی می نویسد:

و امّا خبر نخست، روایت ابوسعید آدمی است که در نزد ناقدین اخبار بسیار ضعیف می باشد و ابوجعفر بن بابویه آن را از رجال نوادر الحکمه استثنا کرده است.(2)

بنابراین، به نظر می رسد شیخ به اندازه نجاشی درباره ضعف سهل بن زیاد قاطع نبوده است، پس سعی می کند به نقل دیدگاه دیگران بسنده کند و کلمه «ضعیف» را هم بر پایه گفته های دیگران درباره سهل به کار ببرد؛ از این رو سخنی از غلوّ و کج روی سهل به میان نمی آورد. پس شاید بتوان گفت: خود شیخ قائل به وثاقت سهل بوده است.

دلیل محکمی که بر این ادعا دلالت دارد این است که: شیخ طوسی قدس سره در تهذیب نزدیک 437 روایت و در استبصار نزدیک 142 روایت از سهل بن زیاد نقل کرده است که