سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 109

اکنون بر فرض که از همه این قرائن و شواهد نیز بگذریم، به هر روی، تضعیف جناب شیخ نیز همانند تضعیف مرحوم نجاشی بر پایه عمل کرد احمد بن محمد بن عیسی و ابن ولید بوده و از پایه ویران است.

6. تضعیف ابن ولید قدس سره

همان گونه که پیش تر گفته شد ابن ولید روایات شماری از راویان مانند سهل بن زیاد را از روایات محمد بن احمد بن یحیی استثنا کرده است، به همین دلیل بسیاری از اندیشمندان رجالی نیز استثنای وی را نشانه ضعف سهل بن زیاد دانسته اند. ولی ما در بخش یکم به بررسی مسأله استثنای ابن ولید پرداخته و ادلّه پرشماری را برای ابطال این ادعا مطرح کردیم؛ پس این استثنا نیز دلالتی بر ضعف سهل بن زیاد ندارد.

7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل

مرحوم فاضل آبی (زنده در 672 ق) در کشف الرموز هنگام طرح روایتی که در سند آن سهل بن زیاد و ابن شمون قرار دارند، می فرماید:

سند این روایت ضعیف است، چراکه سهل بن زیاد عاّمی و ابن شمّون غالی است، لذا این روایت کنار گذاشته می شود.(1)

بنابراین، ایشان بدون این که مدرک یا سندی ارائه کند، سهل بن زیاد را عامّی معرفی کرده است، در حالی که در کتاب های اصلی رجال، سهل را غالی، یعنی نقطه مقابل عامّی، خوانده اند. ما در میان دانشمندان پیش از ایشان کسی را نیافتیم که چنین ادعایی کرده باشد، ولی پس از ایشان فاضل مقداد،(2) احمد بن محمد حلّی(3) و شهید ثانی(4) نیز از وی پیروی کرده اند.

1- (1) «و هی ضعیفه السند فإنّ سهل بن زیاد عامّی و ابن شموّن غال، فهی مطرحه» (حسن بن ابی طالب یوسفی (فاضل آبی)، کشف الرموز، 650:2).
2- (2) جمال الدین مقداد بن عبد اللَّه، التنقیع الرائع لمختصر الشرایع، 490:4 و 493.
3- (3) احمد بن محمد اسدی حلّی، المقتصر من شرح المختصر، ص 499؛ مهذّب البارع، 331:5.
4- (4) زین الدین عاملی (شهید ثانی)، مسالک الافهام، 389:15.