سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 111

عبدالله گفت: ایشان برای چه آمده اند؟ برادرش گفت: «ای برادر! در خواب دیدم که ملائکه از آسمان فرود می آیند. گفتم: ملائکه برای چه فرود می آیند؟ گوینده ای گفت: فرود می آیند تا کتابی را که عبدالله بن مغیره نوشته است بشوند. من نیز برای همین آمده ام و به سوی خداوند توبه کرده ام». پس عبدالله بن مغیره خشنود گردید.

محدث نوری قدس سره پس از نقل این مطلب می نویسد: «بر کسی پوشیده نیست که نقل چنین پیشامدی از زبان این بزرگان و اجلّاء از طریق سهل بن زیاد، دلالت بر اعتماد ایشان به وی دارد».(1)

2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال

پیش از این گفتیم که موضع شیخ طوسی قدس سره در کتاب رجال خود درباره سهل بن زیاد با موضع وی در کتاب فهرست و استبصار تعارض و دوگانگی دارد؛ چراکه در رجال خود سه بار نام سهل را می آورد؛ یک بار در میان رجال امام جواد علیه السلام(2) و بار دیگر در زمره یاران امام هادی علیه السلام(3) و یک بار هم به عنوان یکی از اصحاب امام عسکری علیه السلام؛(4) که البته در مرتبه دوم وی را توثیق کرده و می گوید: «سهل بن زیاد الآدمی یکنی أبا سعید ثقه رازی»، ولی در فهرست و استبصار وی را تضعیف می کند.(5)

میان اهل فن اختلاف است که آیا با وجود تضعیفات شیخ قدس سره در فهرست و استبصار، توثیق او در رجال ارزشی دارد یا خیر؟ برخی قائل به اعتبار این توثیق(6) و برخی دیگر قائل به عدم اعتبار آن شده اند.(7) بر اساس مبنایی که ما درباره تضعیف سهل به دست شیخ و نجاشی و دیگران برگزیدیم، جایی برای این کشمکش باقی نمی ماند، زیرا ما تضعیفات یادشده را از پایه نادرست دانسته و دلالت آن ها بر ضعف سهل بن زیاد را تمام نمی دانیم؛

1- (1) خاتمه المستدرک، 223:5.
2- (2) محمد بن حسن طوسی، الرجال، ص 375.
3- (3) همان، ص 387.
4- (4) همان، ص 399.
5- (5) محمد بن حسن طوسی، الفهرست، ص 228 و 408؛ الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، 261:3.
6- (6) مانند: سید مهدی بحرالعلوم، فوائد الرجالیه، 23:3.
7- (7) مانند: ابوالقاسم نراقی، شعب المقال فی درجات الرجال، ص 189؛ سیدابوالقاسم خوئی، معجم رجال الحدیث 341:8.