- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
ولی حتی یک بار هم در کتاب های خود خبری را به خاطر سهل بن زیاد کنار نگذاشته است....(1)
در کتاب لوامع صاحبقرانی هم می نویسد:
... کلینی به خدمت جمع کثیری از اصحاب سهل رسیده بود که یکی از ایشان ثقه عظیم الشأن علی بن محمد خال (دایی) کلینی است؛ دیگری ثقه عظیم الشأن محمد بن حسن صفار، دیگر ثقه عظیم الشأن محمد بن جعفر اسدی که از ابواب حضرت صاحب الزمان علیه السلام است، دیگر محمد بن عقیل کلینی و غیرهم و همه خوبی های سهل را می دانستند....(2)
مرحوم وحید بهبهانی قدس سره هم می فرماید:
هم اکنون سهل بن زیاد مشهور به ضعف است، ولی این گفته خالی از اشکال نیست، زیرا... اجلّاء از وی روایت و بلکه اکثار روایت می کنند، از این میان می توان به «عدّه من أصحابنا» که کلینی فرموده است و خود جناب کلینی - با آن احتیاط بسیار زیادی که در گرفتن روایت و دوری کردن از متهمین داشته است - اشاره کرد؛ به ویژه آن که ایشان در کتاب کافی که آن مطالب معروف را در مقدمه آن فرموده است، روایات بسیاری از سهل بن زیاد روایت می کند....(3)
همچنین سید بحرالعلوم قدس سره در کتاب رجالی خویش می فرماید:
دیدگاه صحیح تر توثیق سهل بن زیاد است، که با گفته جماعتی از محقّقین نیز موافق می باشد، چراکه شیخ در کتاب رجال به آن تصریح
1- (1) «کیف یجوز طرح الخبر الذی هو فیه سیما إذا کان من مشایخ الإجازه للکتب المشهوره ؟! مع أن المشایخ العظام نقلوا عنه کثیراً کثقه الاسلام و الصدوق و الشیخ قدس سره؛ مع أن الشیخ کثیراً ما یذکر ضعف الحدیث بجماعه و لم یتفق فی کتبه مره أن یطرح الخبر بسهل بن زیاد...» (محمدتقی مجلسی، روضه المتقین، 261:14).
2- (2) محمد تقی مجلسی، لوامع صاحبقرانی، 410:2.
3- (3) محمد باقر وحید بهبهانی، التعلیقه علی منهج الرجال، ص 177.