سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 119

کرده است وبزرگواران اهل حدیث - مانند صدوقین و کلینی و دیگران - بر سهل اعتماد و از او اکثار روایت کرده اند....(1)

ما شمار روایت هریک از راویان از سهل و درصد آن را در یک فهرست تفصیلی ذکر کردیم که در این جا بار دیگر خواننده گرامی را به ملاحظه آن فرا می خوانیم.

5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام

مرحوم نجاشی قدس سره جریان مکاتبه را چنین نقل می کند:

سهل بن زیاد به دست محمد بن عبد الحمید عطار(2) در نیمه ماه ربیع الثانی سال 255 قمری با امام عسکریعلیه السلام مکاتبه کرده است؛ این مطلب را احمد بن علی بن نوح و احمد بن حسین رحمهما الله نقل کرده اند».(3)

اتفاقا این مکاتبه هم پرسش و پاسخی در رابطه با توحید است که مرحوم صدوق قدس سره آن را در باب ششم از کتاب توحیدش نقل کرده است. ما برای آشنایی هرچه بیشتر با اندیشه های سهل و روایاتی که او نقل کرده، حدیث را عینا نقل می کنیم:

احمد بن محمد بن یحیی العطار از پدرش از سهل بن زیاد نقل کرد که او گفت: در سال 255 به أبامحمد علیه السلام نامه نوشتم که ای آقای من! یاران ما در توحید دچار اختلاف شده اند، برخی می گویند خداوند جسم است و برخی می گویند او صورت است؛ پس ای آقای من! اگر صلاح می دانی که از این مسأله چیزی را به من بیاموزی که بر آن

1- (1) سید مهدی بحرالعلوم، فوائد الرجالیه، 23:3.
2- (2) محمد بن عبد الحمید ابن سالم العطار؛ نجاشی درباره اش می گوید: «... و کان ثقه من اصحابنا الکوفیین، له کتاب النوادر». مرحوم خویی فرموده اند: این توثیق نجاشی به پدر او باز می گردد ولی جماعتی از متأخّرین با این سخن مخالفند. البته به خاطر روایت بسیاری از أجلّاء از او قول به وثاقتش درست تر است به ویژه آن که علّامه طریق صدوق به منصور بن حازم را صحیح دانسته و محمد بن عبدالحمید در آن طریق موجود است.
3- (3) «و قد کاتب أبا محمد العسکری علیه السلام علی ید محمد بن عبد الحمید للنصف من شهر ربیع الآخر سنه خمس و خمسین و مأتین، و ذکر ذلک احمد بن علی بن نوح و احمد بن الحسین رحمهما الله» (رجال نجاشی، ص 185 شماره 490).