سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 121

سهل در مدح خود این مکاتبه را نقل کرده باشد و این جریان ساختگی باشد، وجود ندارد. پس همین که سهل با امام علیه السلام مکاتبه کرده و امام علیه السلام به او اعتنا فرموده و پاسخ او را داده، نشان می دهد که سهل بن زیاد از تهمت هایی که در رابطه با دروغ گویی و غلوّ به او زده اند دور بوده است، چرا که اعتنای امام علیه السلام به یک شخص، با دروغ گویی و غلوّ او جمع نمی شود.

ممکن است کسی بگوید: شاید سهل هنگام مکاتبه در راه مستقیم بوده است ولی سپس منحرف شده است و به همین جهت احمد بن محمد بن عیسی او را از قم بیرون کرده است.

در پاسخ می گوییم: اندیشمندان رجالی همه این حقیقت را پذیرفته اند که احمد بن محمد بن عیسی امام رضا و امام جواد و امام هادی علیهم السلام را درک کرده است، ولی هیچ کدام او را از یاران امام عسکری علیه السلام نشمرده اند و چون شهادت امام هادی علیه السلام در سال 254 قمری بوده است، پس درگذشت احمد بن محمد هم در همان سال یا پیش از آن بوده است؛ در نتیجه مکاتبه که در سال 255 قمری بوده است، پس از درگذشت احمد بن محمد انجام شده است؛ پس می توان گفت: عمل احمد بن محمد بن عیسی درباره سهل، که انگیزه تضعیفات گردیده است - اگر نگوییم که از آغاز کار اشتباهی بوده است - دست کم به برکت این مکاتبه نسخ گردیده است.

البته به جز این مکاتبه، مکاتبه دیگری را نیز شیخ قدس سره در تهذیب در باب «وصیت مبهمه» نقل می کند که میان سهل بن زیاد و امام عسکری علیه السلام انجام شده است.(1)

6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام

سهل بن زیاد در دوران سه امام معصوم علیهم السلام زیسته است و حتی بر پایه بعضی از اقوال دوره غیبت را هم درک کرده است، ولی هیچ گونه نکوهش یا لعن یا برائتی از سوی معصومین علیهم السلام درباره او نرسیده است، در حالی که او صاحب کتاب و نامدار بوده و استاد جماعتی از راویان و بزرگان به شمار می رفته است؛ پس با توجه به این که حضرات معصومین علیهم السلام نسبت به غلات نامدار و آن هایی که گفتارشان در جامعه کارآیی داشت بسیار حسّاس بوده و با بیزاری جستن و لعن آن ها، شیعیان را از گزندشان حفظ می کردند،