سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 125

الله قاتلک بأنواع العذاب و جدّد علیه العذاب، جئتک عارفاً بحقّک مستبصرا بشأنک موالیاً».(1)

بنابراین کسانی که چون مرحوم خوئی قدس سره همه راویان موجود در اسناد کامل الزیارات - اعم از باواسطه و بی واسطه - را موثق می دانند(2) و از سوی دیگر قائل به ضعف سهل بن زیاد هستند، باید این تعارض را به گونه ای حل کنند.

ولی ما معتقدیم ابن قولویه قدس سره تنها مشایخ بی واسطه خود را توثیق کرده است، پس وجود یک راوی در سلسله اسناد کامل الزیارات، به تنهایی دلالتی بر وثاقت او ندارد، مگر این که در آغاز سند واقع شده باشد. از این رو نمی توان سهل بن زیاد را با این روش توثیق کرد؛ زیرا ابن قولویه قدس سره بلا واسطه از او روایت نکرده است.

ما در بخش یکم این مبنا را به طور کامل شرح دادیم.

9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی

صاحب تفسیر قمی در مواردی از سهل بن زیاد نقل روایت کرده است؛ ولی با توجه به مبنای ما درباره این تفسیر، این راه نیز برای توثیق سهل سودمند نیست. برخی از روایاتی که صاحب تفسیر از سهل بن زیاد نقل کرده است، عبارت اند از:

1. حدثنا محمد بن ابی عبدالله قال: حدثنا سهل بن زیاد عن الحسن بن محبوب عن محمد بن مارد: «أنّ أباعبدالله علیه السلام سئل عن قول الله جل اسمه «الرحمن علی العرش استوی قال: استوی من کل شئ فلیس شئ أقرب الیه من شئ».(3)

2. وعنه عن سهل عن الحسن بن محبوب عن جمیل بن صالح عن ابان ابن تغلب قال: سألت أبا عبدالله علیه السلام عن الارض علی أی شئ هی ؟ قال: «علی الحوت» قلت: فالحوت علی ای شئ هو؟ قال: «علی الماء» قلت:

1- (1) همان، ص 45.
2- (2) سید ابوالقاسم خوئی، معجم رجال الحدیث، 50:1. البته ایشان در اواخر عمر شریف از این رأی بازگشتند.
3- (3) علی بن ابراهیم قمی، تفسیر قمی، 59:2، ذیل تفسیر سوره طه.