سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 127

همچنین مرحوم محمد تقی مجلسی قدس سره می فرماید:

چگونه طرح خبری که سهل بن زیاد نقل می کند جایز است، در حالی که او از مشایخ اجازه کتاب های نامدار بوده است ؟.(1)

و نیز مرحوم محمد باقر مجلسی قدس سره می نویسد:

سهل بن زیاد ضعیف است ولی به نظر من ضعف او ضرری ندارد، زیرا او از مشایخ اجازه می باشد.(2)

ما در بحث مشایخ اجازه، پس از یک بحث گسترده به این برآیند رسیدیم که نمی توان به صورت یک قانون کلّی به وثاقت همه مشایخ اجازه حکم کرد، بلکه باید موارد گوناگون را ارزیابی کرد و اگر قرینه یا شاهدی بر وثاقت یک راوی وجود داشت، او را توثیق کرد. برای نمونه می توان گفت: مشایخ اجازه ای که نامدار و سرشناس بوده اند و نام بردن آن ها تنها برای پیوستگی سند نبوده است، ثقه هستند، به شرط آن که نکوهشی درباره آن ها نرسیده باشد، هرچند احراز چنین شرایطی بسیار دشوار است.

بنابراین، با دقّت در احوال سهل بن زیاد می بینیم که توثیق وی از راه شیخوخیت اجازه ممکن نیست، زیرا هرچند نامدار و سرشناس بودن او را بپذیریم، ولی نمی دانیم آیا نام بردن وی تنها برای پیوستگی سند بوده است یا نه؛ همچنیندرباره وی نکوهش بسیار رسیده است.

نتیجه بحث

تا کنون به این برآیند رسیدیم که اثبات ضعف سهل بن زیاد از راه های یادشده ممکن نیست، ولی در مقابل از میان ده شاهدی که برای اثبات وثاقت گفته شد، هفت شاهد پذیرفتنی بوده و می تواند وثاقت او را ثابت کند؛ البته نکته دیگری هم وثاقت سهل را تأیید می کند و آن سالم بودن روایات او از کژی ها است؛ که ما در بخش آینده بیشتر به آن خواهیم پرداخت.