سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 130

از آن یادآوری می کنیم که ما بر پایه همان معنایی که برای «غلوّ» و «غالی» مطرح کردیم این روایات را موشکافی می کنیم، یعنی مراد ما از «غالی» کسی است که قائل به ألوهیت أهل بیت علیهم السلام یا نفی تکالیف به خاطر معرفت اهل بیت علیهم السلام، نبوّت ائمه هدی علیهم السلام، شریک بودن ایشان با خداوند در پرستیده شدن یا آفرینندگی یا روزی دهندگی، حلول خداوند در آن ها، آگاهی آنان از غیب بدون وحی و الهام الاهی و تناسخ ارواح ائمه علیهم السلام در بدن های یک دیگر شود.

بنابراین، اگر ما روایات سهل بن زیاد را با ترازوی «غلوّ» بسنجیم می توانیم آن ها را به سه بخش تقسیم کنیم. یک بخش روایاتی است که ممکن است پیشینیان و اهل قم معانی غلوّ آمیز را از آن ها برداشت کرده باشند و بخش دیگر روایاتی است که دربرابر این معنا قرار داشته و آن را نفی می کنند و بخش سوم روایاتی است که ربطی به این معنا ندارند.

ما از هر سه گروه، نمونه هایی را ذکر می کنیم:

1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند

این گونه احادیث، روایاتی هستند که مقامات شامخ و بلندی چون علم غیب، معجزه و کرامت و مانند آن را برای ائمه هدی علیهم السلام اثبات می کنند. برخی از این روایات عبارتند از:

1.علی بن محمد عن سهل بن زیاد عن موسی بن القاسم بن معاویه و محمد بن یحیی عن العمرکی بن علی جمیعاَ عن علی بن جعفر عن أبی الحسن موسی علیه السلام قال: قال أبوعبدالله علیه السلام): «إنّالله عزّوجل خلقنا فأحسن خلقنا و صورنا فأحسن صورنا و جعلنا خزانه فی سمائه و أرضه و لنا نطقت الشجره و بعبادتنا عبد الله عز و جل و لولانا ما عبد الله».(1)