سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 138

تَعَالَی فِیهِمْ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ. أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ أَ مَا تَرَی النَّاسَ یُسَمُّونَ الَّذِی یَلِی السَّابِقَ فِی الْحَلْبَهِ مُصَلِّی فَذَلِکَ الَّذِی عَنَی حَیْثُ قَالَ لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ لَمْ نَکُ مِنْ أَتْبَاعِ السَّابِقِینَ».(1)

ولی به هر روی همه مفاهیمی که در این روایات به چشم می خورد اکنون از باورهای پذیرفته شده نزد شیعیان به حساب می رود و تردیدی در آن ها نیست.

البته این نکته را در این جا یادآوری کنیم که اگر ما از تقصیر برخی از اهل قم و پیشینیان سخن می گوییم مقصودمان کاستن از قدر و منزلت ایشان و یا خدای نکرده اهانت به ایشان نیست، بلکه به نظر می رسد بسیاری از مشکلات فکری و اعتقادی ایشان از روی عدم دست رسی به امام معصوم علیه السلام و دور بودن راه و ضعف وسائل ارتباطی در آن روزها بوده است و ایشان در حصار اندیشه و باورهای ویژه ای که از روایات پیشین و یا شرایط حاکم بر جامعه نشأت می گرفته است، گرفتار بوده اند. بنابراین ایشان در این مسأله بر پایه علم خویش عمل می کرده و إن شاءالله نزد خداوند خویش معذور خواهند بود.

2. احادیث مقابل معنای غلوّ

اشاره

این بخش از این روایات نیز خود به گروه های گوناگون تقسیم می شود؛ برای نمونه می توان به روایاتی اشاره کرد که:

1. به روشنی غلوّ را نفی کرده و آن را مردود می شمارند.

2. گروهی که به اثبات توحید و صفات خداوند متعال اختصاص دارند.

3. گروهی که مضمون آن ها ثبوت تکالیف در عالم تشریع است.

4. گروهی که با مسائل و احکام شرعیه و تکالیف فرعی ارتباط دارند و مانند آن.

5. روایاتی که بر پایه رأی پیشینیان درباره ائمه علیهم السلام، هم صحیح است: