- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
1-2. روایاتی که در نکوهش غلات است
افزون بر روایاتی که درباره شأن و مقام ائمه علیهم السلام از سهل نقل شده است، روایاتی هم از او در ذمّ غلات نقل گردیده است؛ به عنوان نمونه:
1. مرحوم کشی علیه السلام با اسنادش از سعد بن عبدالله از سهل بن زیاد از محمد بن عیسی(1) نقل می کند که گفت: امام عسکری علیه السلام بی مقدمه نامه ای به من نوشت که در آن آمده بود:
لعن الله القاسم الیقطینی و لعن علی بن حسکه القمی، إن شیطاناً ترائی للقاسم فیوحی إلیه زخرف القول غروراً.(2)
2. مرحوم کشی علیه السلام در ترجمۀ علی بن حسکه آورده است: او از غلات است. حسین بن حسن بن بندار قمی(3) از سهل بن زیاد برای من نقل کرد که: بعضی دوستان ما به امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشتند که متن آن چنین بود:
جعلّت فداک یا سیدی! إن علی بن حسکه یدعی انه من أولیائک و إنک انت الأول القدیم و أنه بابک و نبیک، أمرته أن یدعوا الی ذلک و یزعم ان الصلوه و الزکوه و الحج و الصوم کل ذلک بمعرفتک و معرفه من کان فی مثل حال ابن حسکه فیما یدعی من النیابه والنبوه و من عرف ذلک فهو مؤمن کامل سقط عنه الإستعباد بالصوم و الحج و ذکر جمیع شرایع الدین ان معنی ذلک کله ما یثبت لک و مال الناس الیه کثیراً؛ فإن رأیت أن تمن علی موالیک بجواب فی ذلک تنجیهم من الهلکه ؟
فکتب علیه السلام: و کذب ابن حسکه علیه لعنه الله و بحسبک انی لا أعرفه فی موالی ماله لعنه الله؛ فوالله ما بعث الله محمداً و لا نبیاً قبله الا بالحنیفیه و
1- (1) محمد بن عیسی، مشترک میان محمد بن عیسی بن سعد (که شیخ قمیون و وجه آنان بوده است) و محمدبن عیسی بن عبید (که او نیز ثقه ای جلیل القدر بوده است) می باشد.
2- (2) رجال کشی، ص 518.
3- (3) حسین بن حسن بن بندار قمی: وی شش روایت در وسائل الشیعه دارد؛ ولی سخنی در رابطه با وثاقت یا ضعف او در کتاب های رجالی گفته نشده است. البته شاید روایت کشی از او قرینه ای بر اعتمادش بر او باشد.