- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
شمخت فی العلو بعزّ الکبر و ارتفعت من وراء کل غوره و نهایه بجبروت الفخر.(1)
ونیز مرحوم صدوق قدس سره از محمد بن محمد بن عصام کلینی نقل می کند که گفت: محمد بن یعقوب کلینی قدس سره از علی بن محمد از سهل بن زیاد و غیر او از محمدبن سلیمان از علی بن ابراهیم جعفری از عبدالله بن سنان از ابی عبدالله علیه السلام نقل کرد که فرمود:
2.إن الله رفیع عظیم، لا یقدر العباد علی صفته و لا یبلغون کنه عظمته؛ لا تدرکه الأبصار و هو یدرک الأبصار و هو الطیف الخبیر و لا یوصف بکیف و لا أین و لا حیث؛ و کیف أصفه بکیف و هو الذی کیّف الکیف حتی صار کیفا، فعرفت الکیف بما کیّف لنا من الکیف؛ أم کیف أصفه بأین و هو الذی أیّن الأین حتی صارت أیناً، فعرفت الأین بما أیّن لنا من الأین؛ أم کیف أصفه بحیث و هو الذی حیّث الحیث حتی صارت حیثاً، فعرفت الحیث بما حیّث لنا من الحیث، فالله تبارک و تعالی داخل فی کل مکان و خارج من کل شئ؛ لا تدرکه الأبصار و هو یدرک الأبصار؛ لا إله إلا هو العلی العظیم و هو اللطیف الخبیر.(2)
البته همین روایت را مرحوم کلینی قدس سره نیز در کافی از علی بن محمد با همان سند یادشده نقل کرده است.(3)
و اینک روایات دیگری که سهل درباره توحید و ذات خداوند متعال نقل کرده است:
3.مرحوم کلینی: «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام
1- (1) ابن بابویه (شیخ الصدوق)، التوحید، ص 66 حدیث 19.
2- (2) همان، ص 115، حدیث 14.
3- (3) محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، 8:1 حدیث 12.