سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 144

معصیت از آن کیست ؟ (یعنی چه کسی گنه را انجام می دهد) فرمود:

«لا تخلو من ثلاث، إما أن تکون من الله عزوجل و لیست منه، فلا ینبغی للکریم أن یعذب عبده بما لا تکسبه، و إما أن تکون من الله عزوجل و من العبد و لیس کذلک، فلا ینبغی للشریک القوی أن یظلم الشریک الضعیف، و إما أن تکون من العبد و هی منه، فإن عاقبه الله فبذنبه و إن عفا عنه فبکرمه و جوده».(1)

4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد

همان گونه که پیش از این اشاره شد، غلات قائل به هیچ گونه تکلیفی نبوده و هیچ عبادتی را نمی پذیرند، بلکه حتی هیچ چیز را نه حلال می دانند و نه حرام؛ در حالی که اگر ما به کتاب کافی و تهذیب مراجعه کنیم می بینیم که سهل بن زیاد از آغاز کتاب طهارت تا پایان کتاب دیات، در بیشتر ابواب دارای روایت است و در آن ها احکام دین را بازگو کرده است و جالب این است که بیشتر این روایات مورد پذیرش و عمل دانشمندان بوده و فقیهان بر پایه آن ها فتوی می دهند. ما پیش از این برخی از آن ها را ذکر کردیم و در اینجا نیز دو نمونه دیگر را ذکر می کنیم:

1.مرحوم کلینی: «عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسٍ الْوَلَایَهِ وَ الصَّلَاهِ وَ الزَّکَاهِ وَ صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الْحَجِّ».(2)

2.مرحوم کلینی: «عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَمِعْتُهُ یَقُولُ: الْإِیمَانُ مَا اسْتَقَرَّ فِی الْقَلْبِ وَ أَفْضَی بِهِ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ صَدَّقَهُ الْعَمَلُ بِالطَّاعَهِ لِلَّهِ وَ التَّسْلِیمِ لِأَمْرِهِ وَ