سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 41

گفتار دوم: مبانی تضعیف

اشاره

ما در صفحات گذشته به شیوه ها و مبانی توثیق یک راوی پرداختیم و اکنون نوبت آن است که مبانی تضعیف را هم بررسی کنیم تا اگر هنگام بررسی شخصیت رجالی سهل بن زیاد به برخی از موارد تضعیف برخورد کردیم، مبنای روشنی را هنگام روبرو شدن با آن در نظر بگیریم.

یک راوی ممکن است به یکی از روش های زیر، مورد تضعیف قرار گیرد:

الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف

رسیدن روایتی که دالّ بر ضعف راوی، و یا لعن و نکوهش او از سوی معصوم علیه السلام است می تواند مایه سقوط راوی از درجه اعتبار گردد، مانند روایاتی که درباره علی بن حسکه و قاسم یقطینی وارد شده است.(1) ولی باید به این نکته توجه داشت که برخی از روایات در مقام تقیه صادر شده و تنها برای حفظ شیعیان از گزند ستمگران و دشمنان أهل بیت علیهم السلام بوده است.

بنابراین اگر روایت درباره کسی صادر شده باشد که ما از ادلّه و قرائن دیگر به وثاقت و عدالت او اطمینان کامل داریم، می توان آن روایت را بر تقیه حمل کرد؛ مانند روایاتی که در لعن جناب زراره قدس سره وارد شده است.(2)

ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی

در کتاب های رجالی درباره بسیاری از راویان واژگانی به کار برده شده که نشان گررأی منفی دانشمندان رجالی درباره آنان است، ولی از آن جا که در دلالت