سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 42

برخی از این واژگان بر ضعف راویان اختلاف وجود دارد، ما هریک از آن ها جداگانه مورد بررسی قرار می دهیم:

1. ضعیف

لفظ «ضعیف» درکتاب های رجالی گاهی به صورت مطلق آمده و گاهی به واژه «حدیث» اضافه شده است. برای نمونه نجاشی درباره «محمد بن جمهور» و «موسی بن سعدان» فرموده است: «هوضعیف فی الحدیث»(1). ما فرض دوم را به زودی بررسی خواهیم کرد، ولی درباره فرض نخست می گوییم: شکی نیست که واژه «ضعیف» دلالت بر سقوط روایات راوی از درجه اعتبار می کند، اگرچه برخی از بزرگان در این که آیا این واژه بر خروج خود شخص از عدالت نیز دلالت دارد یا نه تردید کرده اند؛ برای نمونه، مرحوم وحید بهبهانی قدس سره معتقد است: اگرچه بیشتر دانشمندان دلالت لفظ «ضعیف» را بر سرزنش خود راوی پذیرفته اند، ولی به نظر ما این دلالت تمام نیست، زیراپیشینیان ضعف را اعمّ از فسق می دانستند؛ یعنی اسباب ضعف نزد ایشان بسیار بود و مواردی چون کاستی حافظه، ضبط نادرست، نقل بدون اجازه، روایت از کسی که او را ندیده است، نقل روایتی که واژگانش مضطرب است، نقل از راویان ضعیف و ناشناس، روایت از راوی فاسد العقیده، نقل روایتی که ظاهر آن غلو، تفویض، جبر، تشبیه و مانند آن است، را نیز در بر می گرفت، به همین جهت شهادت ایشان به ضعف یک راوی، دلیل بر فسق او نمی شود.(2)