- مقدمه معاونت پژوهشی 1
- اشاره 6
- گفتار یکم: مبانی توثیق 8
- اشاره 8
- الف) توثیق خاص 8
- اشاره 41
- ب) سرزنش راوی از سوی دانشمندان رجالی 41
- الف) تصریح یا اشاره معصوم علیه السلام به ضعف 41
- اشاره 57
- گفتار یکم: نگاهی به سرگذشت سهل بن زیاد 58
- اشاره 58
- تاریخ درگذشت 59
- خانواده سهل 61
- ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل 61
- کتاب های سهل بن زیاد 62
- گفتار دوم: اساتید و شاگردان سهل بن زیاد 62
- اشاره 65
- 1. محمد بن الحسن بن ولید قدس سره 67
- گفتار یکم: اقوال متقدمین 67
- 2. عباس بن نوح قدس سره 68
- 5. مرحوم برقی قدس سره 69
- 4. فضل بن شاذان قدس سره 69
- 6. مرحوم کشی قدس سره 69
- 8. مرحوم ابن غضائری قدس سره 70
- گفتار دوم: اقوال متأخّرین 73
- اشاره 73
- کسانی که سهل را تضعیف کرده اند 73
- کسانی که اعتماد بر سهل را روا دانسته اند 76
- سهل بن زیاد در کتاب های فقهی 79
- اشاره 81
- 1. تضعیف و بیرون شدن سهل به دست احمد بن محمد بن عیسی اشعری 83
- گفتار یکم: انگیزه های تضعیف 83
- 4. تضعیف سهل بن زیاد از سوی مرحوم نجاشی قدس سره 101
- 5. تضعیف سهل بن زیاد از سوی شیخ طوسی قدس سره 102
- 6. تضعیف ابن ولید قدس سره 109
- 7. شهادت برخی از بزرگان به عامّی بودن سهل 109
- گفتار دوم: ادلّه و شواهد وثاقت سهل بن زیاد 110
- 1. موضع شیخ مفید قدس سره در قبال سهل 110
- 2. توثیق شیخ طوسی قدس سره در کتاب الرجال 111
- 3. کثرت روایت سهل بن زیاد 116
- 4. کثرت روایت أجلّاء از سهل بن زیاد 116
- 5. مکاتبه سهل و امام عسکری علیه السلام 119
- 6. نرسیدن لعن یا نکوهش از معصومین علیهم السلام 121
- 7. کتاب توحید و روایات سالم از سهل بن زیاد 122
- 8. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب کامل الزیارات 123
- 9. وجود نام سهل در سلسله اسناد کتاب تفسیر قمی 125
- 10. شیخ اجازه بودن سهل بن زیاد 126
- اشاره 128
- 1. احادیثی که ممکن است پیشینیان و اهل قم، معانی غلوّآمیز را از آن ها برداشت کرده باشند 130
- اشاره 138
- 2. احادیث مقابل معنای غلوّ 138
- 2-2. روایاتی که دلالت بر توحید دارد 140
- 3-2. روایاتی که بر وجود تکلیف دلالت دارد 143
- 4-2. روایاتی که سهل بن زیاد درباره احکام شرعی دارد 144
- 3. روایاتی که ربطی به معنا غلوّ ندارند 148
تطبیقی شماری از روایات سهل روی آورده و از این دیدگاه وثاقت یا ضعف او را مورد بررسی قرار می دهیم. از این رو این نوشتار پنج بخش کلّی را در بردارد که عبارت اند از:
1. کلیات؛
2. سرگذشت، اساتید و شاگردان سهل بن زیاد؛
3. روی کرد دانشمندان رجالی به سهل بن زیاد در گستره تاریخ؛
4. بررسی دیدگاه دانشمندان رجالی درباره سهل بن زیاد به همراه نقد و بررسی؛
5. بررسی تحلیلی روایات سهل بن زیاد.
سپاس و قدردانی
در این نگارش که قطره کوچکی از دریای بی کران علم و اندیشه در گستره دین پژوهی و علوم وابسته به آن است، استاد گرانقدر حضرت حجت الاسلام و المسلمین آقای شیخ اکبر ترابی شهرضایی (دام ظله) راهنما و یاری گر این حقیر بودند که بدین وسیله مراتب تقدیر و تشکر از محضر شریفشان را اعلام نموده و آروزی موفقیت و سلامتی بیش از پیش را از حضرت سبحان برای ایشان مسألت می نمایم.
هم چنین بر خود لازم می دانم از مسئولین محترم مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام به ویژه ریاست عالی آن مرکز حضرت آیه الله آقای شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی (دام ظله) که لطف بسیار و عنایتشان مایه دلگرمی حقیر در این مسیر بود و با تعلیقات گرانمایه خود بر غنای علمی این نوشتار افزودند قدردانی و تشکر کرده و برای روح مطهر مرجع تقلید جهان تشیع حضرت آیه الله العظمی حاج شیخ محمد فاضل لنکرانی قدس سره علو مقام و تعالی درجات را از خداوند سبحان مسألت نمایم.
امید است که این سعی ناچیز مورد قبول درگاه احدیت و نیز مورد عنایت حضرت ولی عصر (ارواحنافداه) قرار گیرد.
حسن مهدوی
پاییز 1391