سهل بن زیاد در آیینه علم رجال صفحه 61

خانواده سهل

از ابواب متفرقه رجالی می توان فهمید که وی فرزندی به نام محمد، برادری به نام سعید و پسر برادری به نام محمد بن سعید(1) داشته است و این که چرا به جای کنیه أبامحمد، او را مکنّی به اباسعید کرده اند - در حالی که سعید نام برادر اوست و نه فرزند او - معلوم نیست. البته سید بن طاووس قدس سره احتمال این که یکی از کنیه های سهل، «ابوالخیر» باشد را مطرح کرده است،(2) ولی انگیزه این گمانه زنی برای حقیر معلوم نگردید.

ویژگی های شخصیتی و مذهبی سهل

از ویژگی های شخصیتی سهل چند نکته به دست ما رسیده است؛ از جمله آن که فضل بن شاذان قدس سره او را احمق دانسته است،(3) ولی درباره این که انگیزه تحمیق او چه بوده و این که آیا این مطلب ربطی به مسأله راوی بودن او داشته است یا نه، چیزی در کتاب های رجالی نیامده است. همچنین وی را متهم به بی مبالاتی در امر حدیث کرده و گفته اند او به راویان ناشناس، اعتماد و روایات مرسل بسیاری نقل کرده است.(4) نیز برخی او را غالی و برخی دیگر او را عامّی خوانده اند،(5) لکن گفته دوم هیچ دلیل و مدرکی ندارد. به همین جهت برخی دیگر گروه دوم را مورد نکوهش قرار داده اند که سهل متهم به غلوّ است، پس چگونه می تواند عامّی باشد؟!(6) برخی دیگر واژه «فاسد المذهب» را درباره او به کار برده اند

1- (1) رجال کشی، ص 128. کشّی می گوید: «حدثنی أبو الحسن عمر بن علی التفلیسی قال حدثنی محمد بن سعید ابن أخی سهل بن زیاد الآدمی...».
2- (2) حسن بن زین الدین (صاحب المعالم)، تحریر طاووسی، ص 556.
3- (3) رجال کشّی، ص 566.
4- (4) احمد بن حسین غضائری، رجال ابن غضائری، 67.
5- (5) گویا نخستین کسی که این ادعا را درباره سهل مطرح کرده است، جمال الدین احمد بن محمد اسدی (متوفی 841 ق) در المقتصر من شرح المختصر ص 453 به بعد باشد. پس از ایشان نیز دیگران این ادعا را مطرح کرده اند: زین الدین عاملی (شهید ثانی)، مسالک الافهام، 389:15؛ حسن بن ابی طالب یوسفی (فاضل آبی)، کشف الرموز، 650:2؛ محمد بن علی موسوی عاملی، مدارک الاحکام، 111:1 و 156:4 و 424:7؛ نهایه المرام، 102:2. شظ
6- (6) محمد بن حسن بن زین الدین، استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، 135:1.